Kolegium jezuickie w Pułtusku i Piotr Skarga

Zachodnia część pułtuskiej starówki przez ponad dwieście lat żyła szkołą. To tu, przy dzisiejszej ulicy Piotra Skargi , działało jedno z największych kolegiów jezuickich dawnej Rzeczypospolitej, a jego pamięć nosi do dziś miejscowe liceum.

Jedna z największych szkół w Koronie

Jezuitów sprowadził do Pułtuska biskup Andrzej Noskowski w 1566 roku i wtedy też powstało kolegium. Szkoła szybko rosła: od ponad trzystu uczniów na początku lat 70. XVI wieku, przez sześciuset pod koniec tego stulecia, do około dziewięciuset w wieku XVIII. W okresie świetności była trzecią pod względem liczby uczniów szkołą w całym Królestwie Polskim. Działała aż do kasaty zakonu jezuitów w 1773 roku, po czym przejęła ją Komisja Edukacji Narodowej.

Ksiądz Piotr Skarga za katedrą

Z pułtuskim kolegium związał się na krótko ksiądz Piotr Skarga, jeden z najsłynniejszych kaznodziejów epoki. Wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu nie był tu rektorem: pełnił funkcję doradcy rektora, był głównym kaznodzieją, odwiedzał chorych w szpitalu i więźniów. W Pułtusku przebywał w latach 1571–1573, po czym przeniósł się do Wilna.

Skarga urodził się pod Grójcem i to właśnie tam nosi jego imię pierwszy murowany szpital w mieście, o którym pisaliśmy w osobnym wpisie o szpitalu księdza Piotra Skargi w Grójcu.

Podziemia Wzgórza Abrahama

Z kolegium wiąże się jeszcze jedno miejsce: Wzgórze Abrahama na zachód od rynku, dziś zajęte przez park miejski z amfiteatrem. Wewnątrz wzgórza jezuici wydrążyli w latach 1568–1575 sieć podziemnych korytarzy. Nazywano je spichlerzami, bo służyły do przechowywania żywności dla szkoły. Kupiono wtedy samo wzgórze i okoliczne grunty, zakładając w tym miejscu folwark, czyli rolne gospodarstwo. Dziś wzgórze zajmuje park miejski z amfiteatrem, a korytarze pozostają pod nim.

Nowy gmach szkolny

Dawne kolegium spłonęło w wielkim pożarze w 1798 roku i zostało rozebrane. W jego miejscu benedyktyni wznieśli nowy zespół klasztorno-szkolny, budowany w dwóch turach w latach 1803–1806 i 1816–1825, według projektu pruskiego budowniczego Adlera. Zamiast dawnego czworoboku wokół dziedzińca nadano mu plan litery T. Gmach odbudowano po kolejnym pożarze w 1875 roku, a w XX wieku nadbudowano o trzecią kondygnację. Dziś mieści się w nim liceum imienia Piotra Skargi.

Przy rynku stoi jeszcze jeden budynek związany ze szkolnictwem: dawne seminarium duchowne, wzniesione w 1732 roku z fundacji biskupa Andrzeja Stanisława Kostki Załuskiego. O całym mieście biskupów płockich pisaliśmy we wpisie co zobaczyć w Pułtusku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.