Liceum im. Kościuszki w Gostyninie i jego gmach

Bryła gostynińskiego liceum przy ulicy 3 Maja rzuca się w oczy rozmiarem. Ma ponad czterdzieści metrów długości i prawie osiemnaście wysokości w najwyższym punkcie dachu, a jej ceglano-tynkowana elewacja z rzędami wysokich okien wygląda okazalej niż w niejednym większym mieście. To nie przypadek. Gmach stawiano jako świadomą inwestycję w szkołę, na którą Gostynin czekał kilkadziesiąt lat.

Miasto, które chciało własnej szkoły

Około 1880 roku Gostynin liczył blisko sześć tysięcy mieszkańców i miał tylko podstawową szkołę miejską oraz kilka szkół prywatnych. Brakowało placówki, która pozwalałaby uczyć się dalej. Miasto miało na nią fundusze i władze poparły pomysł, ale zgodę musiały wydać rosyjskie władze zaborcze. Te ustąpiły najpierw połowicznie: w styczniu 1901 roku otwarto trzyklasową szkołę miejską z sześcioletnim kursem nauki, wciąż jednak nie było to wymarzone progimnazjum. Nosiła rosyjską nazwę, a mieszkańcy przezywali ją „Gorodczakiem” albo „Aleksandrówką”. Miasto nie ustawało więc w staraniach o szkołę z prawdziwego zdarzenia.

Budowę nowego gmachu rozpoczęto w 1904 roku, na placu przy ówczesnej ulicy Kutnowskiej. Zwieziono na plac czterysta tysięcy cegieł, a prace prowadziła włocławska firma Leona Bojańczyka. Tempo było szybkie: na początku 1905 roku budynek stał już pod dachem. Wykańczano go jednak jeszcze przez kilka lat, tak że w pełni gotowy był dopiero pod koniec pierwszej dekady wieku.

Rosyjskie gimnazjum, potem polskie

Pierwszymi lokatorami gmachu były w roku szkolnym 1907–1908 dwie prywatne szkoły. W 1911 roku otwarto tu gimnazjum z rosyjskim językiem nauczania, ale jego działalność przerwała pierwsza wojna światowa, a dokumenty szkoły ewakuowano w głąb Rosji, do Smoleńska.

Polska szkoła zawdzięcza swój start ewangelickiemu pastorowi. Filip Schmidt, duchowny gostynińskiej parafii ewangelicko-augsburskiej, od 1908 roku zabiegał o gimnazjum dla miasta, w tej sprawie dwukrotnie jeździł nawet do Petersburga. To dzięki jego staraniom w 1915 roku ruszyło w tych murach polskie gimnazjum męskie, a rok później żeńskie. Obie szkoły mieściły się w jednym budynku. Od 1918 roku placówka nosiła imię Tadeusza Kościuszki. Sam Schmidt, pastor Gostynina przez ponad trzy dekady i późniejszy zwierzchnik ewangelickiej diecezji płockiej, uczył w gimnazjum niemieckiego, łaciny i religii, a miasto uhonorowało go w 1924 roku tytułem honorowego obywatela.

Szpital, liceum, zabytek

Gdy w 1939 roku wybuchła wojna, budynek zajął Wehrmacht i urządził w nim szpital polowy dla niemieckich żołnierzy, a na początku 1940 roku gimnazjum ostatecznie zlikwidowano. Po wojnie szkoła wróciła jako Liceum Ogólnokształcące imienia Tadeusza Kościuszki i działa tu nieprzerwanie do dziś, od 2016 roku z oddziałami dwujęzycznymi.

Przez ponad sto lat gmach zachował swój wygląd. Zbudowano go w duchu neoklasycyzmu, na planie wydłużonego prostokąta, z symetrycznie rozmieszczonymi występami elewacji i trzema traktami wnętrza, gdzie środkiem biegnie korytarz, a po bokach mieszczą się sale. Oś środkową z głównym wejściem poprzedzają schody, a elewację ożywia gra czerwonej, licowej cegły z bielonym tynkiem oraz bogaty detal: poziome bruzdy imitujące kamienne ciosy, płaskie przyścienne filary i ozdobne obramienia okien. Z pierwotnego wystroju zniknęły jedynie ozdobne ścianki, które niegdyś wieńczyły dach. W uznaniu tych wartości budynek wpisano do rejestru zabytków i wyróżniono certyfikatem „Cenny Zabytek Mazowsza”. Stoi przy ulicy 3 Maja 15 , w centrum miasta.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.