Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim

Kościoła św. Anny w Grodzisku Mazowieckim nie zbudowano za jednym razem. Powstawał przez trzy stulecia, przystawiany kaplica po kaplicy, a każdą dokładał kto inny.

Parafia starsza niż mury

Parafię w Grodzisku wzmiankowano już w 1355 roku, długo przed dzisiejszym kościołem. Stały tu wtedy drewniane świątynie, stawiane z inicjatywy miejscowych rodów Grodziskich i Okuniów. Murowany kościół zaczął się dopiero w 1687 roku, z fundacji Wojciecha Mokronowskiego, kasztelana rawskiego. Z tamtej budowy pochodzi to, co dziś jest prezbiterium z zakrystią i przyległą kaplicą.

Reszta dobudowywała się przez następne dekady. W latach 1699–1714, staraniem proboszcza Franciszka Rogowskiego, powstała barokowa nawa. To ona nadała świątyni zasadniczy kształt.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGrodzisk Mazowiecki: letnisko przy pierwszej kolei

Kościół budowany kaplicami

Kolejne części to kolejne fundacje. W XVIII wieku od północy dostawiono drugą kaplicę, ufundowaną jako wotum, czyli dziękczynny dar, przez Antoniego Miklaszewskiego i jego córkę Izabelę Izdebieńską. W trzeciej ćwierci stulecia kościół odnowiono kosztem Józefa Mokronoskiego, wojewody mazowieckiego. Konsekrował go w 1808 roku biskup Onufry Szembek.

Największą przemianę przyniósł koniec XIX wieku. Warszawski architekt Bronisław Brodzic-Żochowski zaprojektował nawy boczne, wzniesione w latach 1884–1889, oraz wieżę ukończoną do 1898 roku. Kościół zamknięty pierwotnie w bryle jednej nawy rozrósł się w budowlę na planie krzyża, z poprzecznym ramieniem rozbudowanym w kaplice równe wysokością nawie głównej.

Wieża, kaplica i epitafia

Trójkondygnacyjną wieżę wieńczy wysoki hełm o formie nawiązującej do renesansu francuskiego. Ściany wnętrza dzielą pary pilastrów, płaskich filarów przyściennych, a nawę nakrywa strop. W ścianach zachowały się siedemnastowieczne tablice nagrobne, między innymi renesansowa płyta Okuniów z klęczącymi, modlącymi się postaciami, i epitafium Mokronoskich, czyli tych samych rodów, które kościół fundowały.

Świątynia przy placu Króla Zygmunta Starego stoi w otoczeniu murowanego ogrodzenia z 1861 roku. Obok niej ustawiono w 1995 roku kaplicę św. Krzyża, przeniesioną z rogu ulic Kościuszki i Sienkiewicza. Zbudowano ją w 1713 roku jako wotum za ustanie epidemii cholery, która w tamtych latach kilkakrotnie nawiedzała okolicę. Barokowa, ceglana, z dwufilarowym podcieniem, dopełnia zespół w centrum miasta.