Dzieci robotników z żyrardowskiej fabryki uczyły się w budynkach, które postawiono razem z resztą osady. Szkoły w Żyrardowie stoją blisko siebie, w większości przy jednej ulicy, i wyglądają rodzinnie: czerwona, nieotynkowana cegła i spiczaste, neogotyckie detale.
Trzy szkoły przy jednej ulicy
Najstarszą, tak zwaną starą szkołę przy Narutowicza 39B , wzniesiono około 1882 roku i przebudowano po 1903. Nieco młodsza jest nowa szkoła przy Narutowicza 37 z 1892 roku, której po kilku latach dołożono piętro i zmieniono dach.
Trzeci budynek, przy Narutowicza 35 , powstał w latach 1896–1899. Zbudowano go z nieotynkowanej cegły, z bocznymi występami zwieńczonymi ozdobnymi szczytami i z zachowanymi w dużej części dawnymi oknami i drzwiami.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście ŻyrardówPrzedszkole przy placu
Do tego samego zestawu należy przedszkole przy Placu Jana Pawła II 6 , wzniesione również około 1882 roku i częściowo przebudowane w okresie międzywojennym. Wszystkie te budynki wchodziły w skład publicznego zaplecza, które fabryka zapewniła swojej osadzie.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Żyrardów — inne miejsca
- Dom Krastynki w Żyrardowie: pierwszy drapacz chmur miasta Dom Krastynki w Żyrardowie to czteropiętrowa kamienica z około 1910 roku, najokazalsza w mieście. Mieściła gimnazjum żeńskie, lokal PPS i kino w podwórzu.
- Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy Domy robotnicze w Żyrardowie to wielorodzinne familijniaki, w których fabryka lnu mieściła pracowników, i Dom Ludowy z salą kinową dla całej osady.
- Dworzec w Żyrardowie: stacja w stylu polskiego dworu Dworzec w Żyrardowie zbudowano w latach 20. XX wieku na miejscu stacji zniszczonej w pierwszej wojnie. Zaprojektowano go w stylu nawiązującym do szlacheckiego dworu.
- Fabryka lnu w Żyrardowie: hale, para i woda z Pisi Fabryka lnu w Żyrardowie to zwarty zespół ceglanych hal, w których len szedł od czesalni po drukarnię, napędzany parą, prądem i wodą z przegrodzonej rzeki.
- Kościoły w Żyrardowie: trzy wyznania jednej osady Kościoły w Żyrardowie należą do trzech wyznań: katolickiego, ewangelickiego i baptystycznego. Wyrosły obok siebie, bo do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron.
- Pałacyk Dittricha w Żyrardowie: dom fabrykanta, dziś muzeum Pałacyk Dittricha w Żyrardowie to willa właściciela fabryki lnu z lat 80. XIX wieku, wzorowana na francuskich rezydencjach. Od 1948 roku mieści się w niej muzeum.
- Szpital w Żyrardowie: lecznica osady fabrycznej Szpital w Żyrardowie zbudowała fabryka lnu dla swoich robotników w latach 1892–1894. Po pierwszej wojnie dostawiono do niego kolejne pawilony.
- Willa Zyskinda w Żyrardowie: drewniany dom kupca Willa Zyskinda w Żyrardowie to drewniana rezydencja z 1899 roku, którą postawił sobie Avrom Zyskind, kupiec drzewny spoza fabrycznego kręgu miasta.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Stara szkoła fabryczna w Żyrardowie, oprac. Jolanta Burian, 1976
- Nowa szkoła fabryczna w Żyrardowie, oprac. Jolanta Burian
- Szkoła fabryczna przy ul. Narutowicza 35 w Żyrardowie
- Dawne przedszkole fabryczne w Żyrardowie
Bibliografia
- Żyrardów 1829–1945, red. I. Pietrzak-Pawłowska, Warszawa 1980
- Żyrardów. Dokumentacja konserwatorska urbanistyczno-architektoniczna, PKZ Warszawa 1976
Źródła internetowe