Dom Krastynki w Żyrardowie stoi przy ulicy 1 Maja 25 , przy dawnej ulicy Wiskickiej. Kiedy powstawał, około 1910 roku, był najokazalszym budynkiem mieszkalnym w mieście fabrycznych parterów i pięter. Cztery piętra robiły wtedy takie wrażenie, że mówiono o nim jak o pierwszym drapaczu chmur Żyrardowa.
Kamienica zamożnego Rosjanina
Budynek postawił zamożny Rosjanin Marten Krastyn i od jego nazwiska poszła potoczna nazwa: dom Krastynki. Autor projektu pozostał nieznany. Front stanął w zwartym rzędzie kamienic, z bramnym przejazdem na środkowej osi, przez który wjeżdżało się na podwórze z oficyną, czyli bocznym domem w jego głębi.
Później kamienica należała do córki Krastyna, Jadwigi, żony Wilhelma Myszkowskiego. Myszkowski był działaczem niepodległościowym; w czasie okupacji trafił do więzienia na Pawiaku, stamtąd do Auschwitz-Birkenau, gdzie zginął w 1941 roku.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście ŻyrardówSzkoła, partia i kino pod jednym dachem
Jak na jeden adres, dom mieścił zaskakująco różne rzeczy. W części pomieszczeń działało renomowane prywatne gimnazjum żeńskie prowadzone przez C. Jaworowską. W okresie międzywojennym na pierwszym piętrze urzędowała Polska Partia Socjalistyczna, a w budynku w podwórzu, dostawionym do oficyny, grało kino „Terra”, którego właścicielem był Myszkowski.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Żyrardów — inne miejsca
- Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy Domy robotnicze w Żyrardowie to wielorodzinne familijniaki, w których fabryka lnu mieściła pracowników, i Dom Ludowy z salą kinową dla całej osady.
- Dworzec w Żyrardowie: stacja w stylu polskiego dworu Dworzec w Żyrardowie zbudowano w latach 20. XX wieku na miejscu stacji zniszczonej w pierwszej wojnie. Zaprojektowano go w stylu nawiązującym do szlacheckiego dworu.
- Fabryka lnu w Żyrardowie: hale, para i woda z Pisi Fabryka lnu w Żyrardowie to zwarty zespół ceglanych hal, w których len szedł od czesalni po drukarnię, napędzany parą, prądem i wodą z przegrodzonej rzeki.
- Kościoły w Żyrardowie: trzy wyznania jednej osady Kościoły w Żyrardowie należą do trzech wyznań: katolickiego, ewangelickiego i baptystycznego. Wyrosły obok siebie, bo do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron.
- Pałacyk Dittricha w Żyrardowie: dom fabrykanta, dziś muzeum Pałacyk Dittricha w Żyrardowie to willa właściciela fabryki lnu z lat 80. XIX wieku, wzorowana na francuskich rezydencjach. Od 1948 roku mieści się w niej muzeum.
- Szkoły w Żyrardowie: ceglane budynki osady fabrycznej Szkoły w Żyrardowie to grupa ceglanych, neogotyckich budynków, które fabryka lnu postawiła dla dzieci robotników przy jednej ulicy pod koniec XIX wieku.
- Szpital w Żyrardowie: lecznica osady fabrycznej Szpital w Żyrardowie zbudowała fabryka lnu dla swoich robotników w latach 1892–1894. Po pierwszej wojnie dostawiono do niego kolejne pawilony.
- Willa Zyskinda w Żyrardowie: drewniany dom kupca Willa Zyskinda w Żyrardowie to drewniana rezydencja z 1899 roku, którą postawił sobie Avrom Zyskind, kupiec drzewny spoza fabrycznego kręgu miasta.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Dom Krastynki w Żyrardowie, oprac. Monika Butt-Hussaim
Bibliografia
- K. Zwoliński, Historyczne uwarunkowania lokalizacji i rozwoju fabryki wyrobów lnianych w Żyrardowie, Rocznik Żyrardowski nr 5/2007
Źródła internetowe