Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy

Fabryka lnu w Żyrardowie nie kończyła się na bramie zakładu. Dawała pracę, a potem dach nad głową i miejsce na wieczór. Domy robotnicze w Żyrardowie stawiano jako część tego samego planu co hale, i część z nich stoi do dziś.

Familijniaki, czyli domy dla wielu rodzin

Robotników mieszczono w długich, wielorodzinnych domach, które w Żyrardowie nazywano familijniakami. Najstarszy zachowany stoi przy Mireckiego 70 i powstał przed 1867 rokiem. Wewnątrz biegł korytarz pośrodku, po bokach cztery duże sale, a do jednej ze ścian dostawiono osobne skrzydło z ustępami dla lokatorów. Później skrzydło rozebrano, ale na murze zostały po nim ślady: zamurowane łuki dawnego przejścia. Elewacje początkowo pozostawiono w surowej cegle, bez tynku.

Podobnych domów było w osadzie więcej. Trzykondygnacyjny budynek przy 1 Maja 48 postawiono przed 1896 rokiem; po 1950 roku parter przerobiono na sklepy i tak zostało. Inny, z lokalnym przezwiskiem Gołębnik, stoi przy Farbiarskiej 2 .

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieŻyrardów: całe miasto zbudowane przez jedną fabrykę lnu

Dom Ludowy z salą kinową

Życie osady toczyło się nie tylko w mieszkaniach. W latach 1910–1912 na dzisiejszym Placu Jana Pawła II 3 stanął Dom Ludowy, budynek o nieregularnej, modernistycznej bryle. W środku mieściła się sala kinowa z zaokrąglonym stropem, sceną i balkonem. Od południa dobudowano okrągłą wieżę z klatką schodową, zwieńczoną wieloboczną kopułą. Mieszkańcy mówili na niego Ludowiec. Dziś działa w nim ośrodek kultury.

Takie osiedle nie powstało tylko w Żyrardowie. Pod Warszawą, w Markach wokół przędzalni wełny braci Briggs, miasto z domami dla robotników, szkołą i kościołem wyrosło na tej samej zasadzie.