Kościoły w Żyrardowie należą do trzech różnych wyznań i stoją niedaleko siebie. Wzięło się to z tego, jak rosła osada. Do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron: miejscowi Polacy, a wraz z rozwojem zakładu rzemieślnicy i robotnicy z Niemiec, Czech i Moraw. Przyjeżdżali ze swoją wiarą.
Katolicki i ewangelicki
W środku osady stanęły obok siebie dwa kościoły. Ewangelicki, przy Żeromskiego 7b , ukończono w 1898 roku według projektu architekta Lossnera. Jest ceglany, z wysoką wieżą zwieńczoną spiczastym hełmem i oknami z witrażami.
Katolicy mieli w mieście między innymi kościół filialny pod wezwaniem Karola Boromeusza przy Kościelnej 12 , wzniesiony w 1882 roku, później przebudowany. Zbudowano go z nieotynkowanej cegły, z oknami zamkniętymi ostrym łukiem. W piwnicach pod wschodnią częścią kościoła urządzono sale lekcyjne.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście ŻyrardówBaptyści i Adam Sonnenberg
Trzecia wspólnota powstała inaczej niż tamte dwie. Nie przyjechała z gotowym wyznaniem, tylko uformowała się na miejscu, w poprzek istniejących podziałów. W latach sześćdziesiątych XIX wieku przybył do Żyrardowa osiemnastoletni Adam Sonnenberg i zaczął zbierać wokół siebie grupę czytającą Biblię, złożoną i z katolików, i z ewangelików, Polaków i Niemców.
Spotkania budziły ostry sprzeciw. Uczestników zastraszano i aresztowano, a samego Sonnenberga usiłowano powiesić. Mimo to grupa rosła i 10 września 1868 roku odbył się pierwszy chrzest, podczas którego ochrzczono 29 osób. Zbór usamodzielnił się w 1875 roku, w 1890 założył własny cmentarz, a murowany kościół przy 1 Maja 112 postawiono w 1894 roku, rok później dom dla kaznodziejów.
W czasie drugiej wojny światowej oba baptystyczne budynki lekko uszkodził wybuch bomby. Naprawiono je w 1947 roku.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Żyrardów — inne miejsca
- Dom Krastynki w Żyrardowie: pierwszy drapacz chmur miasta Dom Krastynki w Żyrardowie to czteropiętrowa kamienica z około 1910 roku, najokazalsza w mieście. Mieściła gimnazjum żeńskie, lokal PPS i kino w podwórzu.
- Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy Domy robotnicze w Żyrardowie to wielorodzinne familijniaki, w których fabryka lnu mieściła pracowników, i Dom Ludowy z salą kinową dla całej osady.
- Dworzec w Żyrardowie: stacja w stylu polskiego dworu Dworzec w Żyrardowie zbudowano w latach 20. XX wieku na miejscu stacji zniszczonej w pierwszej wojnie. Zaprojektowano go w stylu nawiązującym do szlacheckiego dworu.
- Fabryka lnu w Żyrardowie: hale, para i woda z Pisi Fabryka lnu w Żyrardowie to zwarty zespół ceglanych hal, w których len szedł od czesalni po drukarnię, napędzany parą, prądem i wodą z przegrodzonej rzeki.
- Pałacyk Dittricha w Żyrardowie: dom fabrykanta, dziś muzeum Pałacyk Dittricha w Żyrardowie to willa właściciela fabryki lnu z lat 80. XIX wieku, wzorowana na francuskich rezydencjach. Od 1948 roku mieści się w niej muzeum.
- Szkoły w Żyrardowie: ceglane budynki osady fabrycznej Szkoły w Żyrardowie to grupa ceglanych, neogotyckich budynków, które fabryka lnu postawiła dla dzieci robotników przy jednej ulicy pod koniec XIX wieku.
- Szpital w Żyrardowie: lecznica osady fabrycznej Szpital w Żyrardowie zbudowała fabryka lnu dla swoich robotników w latach 1892–1894. Po pierwszej wojnie dostawiono do niego kolejne pawilony.
- Willa Zyskinda w Żyrardowie: drewniany dom kupca Willa Zyskinda w Żyrardowie to drewniana rezydencja z 1899 roku, którą postawił sobie Avrom Zyskind, kupiec drzewny spoza fabrycznego kręgu miasta.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Kościół pw. św. Karola Boromeusza w Żyrardowie, oprac. Jolanta Burian, 1976
- Kościół ewangelicki w Żyrardowie, oprac. Barbara Nowak, 1979
- Kościół baptystów w Żyrardowie