Szpital w Żyrardowie: lecznica osady fabrycznej

Szpital w Żyrardowie zbudowała fabryka lnu dla swoich robotników w latach 1892–1894. Po pierwszej wojnie dostawiono do niego kolejne pawilony.

Archiwalne zdjęcie szpitala fabrycznego w Żyrardowie z okresu międzywojennego
Fot. domena publiczna, Wikimedia Commons

Osada fabryczna dawała robotnikom nie tylko pracę i mieszkanie, ale też opiekę, gdy zachorowali. Szpital w Żyrardowie powstał w tej samej dzielnicy co domy robotnicze, szkoły i biblioteka, wzniesione dla ludzi pracujących w zakładach lniarskich.

Lecznica z lat 90. XIX wieku

Główny budynek szpitala przy Limanowskiego 30 postawiono w latach 1892–1894. Razem z nim, od samego początku, działał osobny pawilon dla chorych na płuca. Budynek pełni funkcję szpitala do dziś.

Główny budynek szpitala
Główny budynek szpitala Fot. Charlotta30, domena publiczna
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieŻyrardów: całe miasto zbudowane przez jedną fabrykę lnu

Pawilony między wojnami

Po pierwszej wojnie światowej szpital rozbudowano. Około 1920 roku stanął nowy pawilon na wydłużonym rzucie, z dwoma bocznymi występami i wysokim, łamanym dachem z okienkami. Jego ceglane ściany podzielono pionowymi pasami surowej cegły i jasnymi, otynkowanymi polami z oknami, a pod oknami umieszczono owalne medaliony. Mieściły się w nim między innymi oddziały neurologiczny i płucny.

Pawilon szpitalny z łamanym dachem i okienkami
Pawilon szpitalny z łamanym dachem i okienkami Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Żyrardów. Dokumentacja konserwatorska urbanistyczno-architektoniczna, PKZ Warszawa 1976

Żyrardów: inne miejsca

Cały przewodnik po Żyrardowie

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Dom Krastynki w Żyrardowie: pierwszy drapacz chmur miasta

Dom Krastynki w Żyrardowie to czteropiętrowa kamienica z około 1910 roku, najokazalsza w mieście. Mieściła gimnazjum żeńskie, lokal PPS i kino w podwórzu.

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy

Domy robotnicze w Żyrardowie to wielorodzinne familijniaki, w których fabryka lnu mieściła pracowników, i Dom Ludowy z salą kinową dla całej osady.

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Dworzec w Żyrardowie: stacja w stylu polskiego dworu

Dworzec w Żyrardowie zbudowano w latach 20. XX wieku na miejscu stacji zniszczonej w pierwszej wojnie. Zaprojektowano go w stylu nawiązującym do szlacheckiego dworu.

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Fabryka lnu w Żyrardowie: hale, para i woda z Pisi

Fabryka lnu w Żyrardowie to zwarty zespół ceglanych hal, w których len szedł od czesalni po drukarnię, napędzany parą, prądem i wodą z przegrodzonej rzeki.

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Szkoły w Żyrardowie: ceglane budynki osady fabrycznej

Szkoły w Żyrardowie to grupa ceglanych, neogotyckich budynków, które fabryka lnu postawiła dla dzieci robotników przy jednej ulicy pod koniec XIX wieku.

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Pałacyk Dittricha w Żyrardowie: dom fabrykanta, dziś muzeum

Pałacyk Dittricha w Żyrardowie to willa właściciela fabryki lnu z lat 80. XIX wieku, wzorowana na francuskich rezydencjach. Od 1948 roku mieści się w niej muzeum.

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Kościoły w Żyrardowie: trzy wyznania jednej osady

Kościoły w Żyrardowie należą do trzech wyznań: katolickiego, ewangelickiego i baptystycznego. Wyrosły obok siebie, bo do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron.

Żyrardów · 11 sierpnia 2026

Willa Zyskinda w Żyrardowie: drewniany dom kupca

Willa Zyskinda w Żyrardowie to drewniana rezydencja z 1899 roku, którą postawił sobie Avrom Zyskind, kupiec drzewny spoza fabrycznego kręgu miasta.