Dworzec i kolej w Sochaczewie

Sochaczew leżał na trakcie handlowym, ale własnej stacji kolejowej dorobił się późno. Kolej warszawsko-wiedeńska, która w połowie XIX wieku odebrała miastu ruch na trakcie fabrycznym, przebiegała bokiem. Dopiero 15 listopada 1902 roku uruchomiono Drogę Żelazną Warszawsko-Kaliską, a przy niej stanął ceglany dworzec, który stoi do dziś.

Dworzec z 1902 roku

Nową linię prowadzono z Warszawy przez Błonie, Sochaczew i Łowicz do Łodzi, Sieradza i Kalisza. Zbudowano ją w szerokim rozstawie szyn stosowanym w Cesarstwie Rosyjskim, innym niż węższy tor normalny używany na zachodzie Europy. Stacje wznoszono według jednego z dwóch typowych projektów, więc były do siebie podobne, a bliźniaczy budynek stanął w Błoniu. Od 1906 roku, gdy linię doprowadzono do granicy pruskiej, odcinek graniczny dostał oba rozstawy naraz, żeby mogły nim jechać zarówno rosyjskie składy szerokotorowe, jak i węższe pociągi z drugiej strony granicy. W czasie pierwszej wojny Niemcy przekuli całą linię na tor normalny.

Sochaczewski dworzec robi wrażenie, choć oszczędnymi środkami. Formą nawiązuje do poszukiwań polskiej architektury narodowej, tej samej, która na Mazowszu wydała stacje w duchu dworkowym, wzorowane na gankach i łamanych dachach szlacheckich dworów. Wejścia wyodrębniono od frontu i od strony torów, cokół wymurowano z ciosów granitowych, a wysokie okna zamknięto półkolistymi łukami. W środku poczekalnia i hall kasowy tworzą układ trójnawowy z drewnianym stropem, z granitową lamperią, kamienną okładziną dolnej części ścian, i czterema okienkami kasowymi. Na jednych z bocznych drzwi zachował się oryginalny żeliwny dzwonek, w poczekalni ozdobny, kuty w metalu zegar, zapewne z międzywojnia. W latach 2015–2016 budynek przy Sienkiewicza 5 przeszedł remont elewacji i stolarki.

Wieża ciśnień, która wyleciała w powietrze

Kilkaset metrów na zachód od dworca stoi kolejowa wieża ciśnień. To już druga w tym miejscu. Pierwszą, ceglaną, wysadzili w powietrze niemieccy żołnierze 5 października 1914 roku. Obecną postawiono szybko i tanio w 1921 roku, według typowego projektu opracowanego w Dyrekcji Budowy Kolei Państwowych.

Ma około trzydziestu metrów wysokości i żelbetową konstrukcję ramową, ale jej formę utrzymano w duchu baroku, wtedy w kolejnictwie modnego. Poszczególne kondygnacje opasują wyprofilowane gzymsy, a miejsce zbiornika na wodę zaznacza na elewacji wykusz, występ wysunięty przed lico ściany, z barokizującym detalem. Wodę pobierano z Bzury i tłoczono nią parowozy stojące na sąsiedniej stacji. Ten sam nurt kolejowego budownictwa lat dwudziestych, sięgający po barok i formy polskiego dworu, wydał wieże bliźniacze w kilku miastach linii i niedaleki, utrzymany w podobnym guście dworzec w Żyrardowie. W latach sześćdziesiątych, wraz z elektryfikacją i wozami spalinowymi, wieża straciła swoje zadanie. Stoi przy torach od strony Sienkiewicza .

Nastawnia, której już nie widać

Trzeci ślad kolejowego Sochaczewa jest najtrudniejszy do odczytania. Przy torach, tuż obok wiaduktu drogi do Żyrardowa, stoi dawna wieża kontroli ruchu. Powstała w międzywojniu, zapewne w połowie lat dwudziestych, jako prosta, kubistyczna bryła z szarej cegły cementowej, z płaskimi żelbetowymi daszkami nad oknami, które osłaniały dyżurnego ruchu podczas deszczu. Później rozbudowywano ją tak długo, że pierwotna, modernistyczna wieża zniknęła pod nowymi ścianami, a budowa wiaduktu w latach osiemdziesiątych domknęła sprawę, zasłaniając ją od strony miasta. Kto jej szuka, znajdzie ją przy torach po zachodniej stronie stacji .

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.