Co zobaczyć w Sochaczewie

Na początku XIX wieku Sochaczew spłonął dwa razy, w 1808 i 1818 roku. Ogień strawił drewnianą zabudowę wokół rynku, a miasto, zamiast odbudowywać się po staremu, dostało nowy plan. To dlatego wiele z tego, co zobaczyć w Sochaczewie dzisiaj w ścisłym centrum, ma regularne, klasycystyczne rysy z jednej epoki i jednej ręki.

Miasto po dwóch pożarach

Sochaczew leżał na trakcie fabrycznym, drodze wiodącej z Warszawy przez Łowicz i Łódź do Kalisza. Wzdłuż niej w latach 1818–1833 formował się kalisko-mazowiecki okręg przemysłowy, pierwszy taki na ziemiach polskich, do którego ściągano tkaczy i sukienników. Ruch na trakcie rósł, a z nim znaczenie miasta, przez które przechodził.

Porządkowaniem województwa zajmował się wtedy Rajmund Rembieliński, prezes Komisji Województwa Mazowieckiego, ten sam, który zaludniał rzemieślnikami Łódź i Zgierz. W grudniu 1823 roku zatwierdził plan regulacyjny Sochaczewa. Wyprostowano ulicę Warszawską i zamieniono ją w główną arterię, usypano groblę obsadzoną topolami, postawiono nowy most na Bzurze. Na tak uporządkowanym rynku miały stanąć budynki godne miasta na handlowym trakcie.

Co zobaczyć w Sochaczewie: ratusz na dawnym rynku

Projekt ratusza Rembieliński zlecił Bonifacemu Witkowskiemu, budowniczemu województwa mazowieckiego, który zaprojektował ratusze w wielu okolicznych miastach, między innymi w Łowiczu, Kutnie i Górze Kalwarii. Gotowy w 1825 roku sochaczewski ratusz przypominał wcześniejszy budynek Witkowskiego w Łowiczu. Miał portyk na czterech jońskich kolumnach, a nad nim, cofniętą w głąb dachu, wieżyczkę widokową zwaną belwederem.

Tej sylwetki dziś już nie ma. Po zniszczeniach powstania listopadowego ratusz przebudowano w latach trzydziestych XIX wieku i przy tej okazji rozebrano portyk oraz belweder. Budynek, który stoi przy Placu Kościuszki 12 , odbudowano jeszcze raz po drugiej wojnie. Środek fasady wciąż wyodrębniają cztery pilastry, płaskie filary przylegające do muru, zwieńczone trójkątnym szczytem, a parter pokrywa boniowanie, tynk żłobiony w poziome pasy na wzór kamiennych ciosów. Dawny ratusz mieści teraz muzeum.

Kramnice, czyli hala targowa z arkadami

Kilkaset metrów dalej, u zbiegu Warszawskiej i 1 Maja, stoją kramnice miejskie. To także projekt Witkowskiego i także element tej samej regulacji: hala targowa dla miasta, które właśnie zamieniało ulicę Warszawską w swoją oś handlową. Budowano ją w latach 1828–1833, a pracami kierował sprowadzony z Łęczycy przedsiębiorca.

Z czasów Witkowskiego przetrwał ceglany podcień, kryte przejście z rzędem półkolistych arkad wspartych na przysadzistych toskańskich półkolumnach. To znak rozpoznawczy budynku. Po pierwszej wojnie kramnice nadbudowano o piętro, więc dzisiejsza bryła odbiega od pierwotnej, ale są jednym z niewielu zabytków Sochaczewa, które przetrwały drugą wojnę. Od 2013 roku działa w nich biblioteka miejska, a wewnętrzne podwórko przykryto szklanym dachem. Wejście prowadzi od Warszawskiej 54 .

Inne twarze miasta

Klasycystyczny rynek to jedna warstwa Sochaczewa, ale nie jedyna. Koniunktura traktu fabrycznego załamała się w połowie XIX wieku, kiedy handel przejęła kolej warszawsko-wiedeńska omijająca miasto. Sochaczew doczekał się własnego połączenia dopiero w 1902 roku, a wokół stacji wyrósł osobny świat ceglanego dworca i żelbetowej wieży ciśnień, opisany we wpisie o dworcu i kolei w Sochaczewie.

Na skarpie nad Bzurą, na tyłach liceum, stoi ceglany relikt baszty tatarskiej, grobowiec z dawnego cmentarza muzułmańskiego, jednej z kilku nekropolii różnych wyznań ciągnących się wzdłuż rzeki. Kawałek dalej, u zbiegu Farnej i dawnej Mostowej, stoi opuszczona najstarsza kamienica miasta przy Farnej 13. A na południowym skraju, między torami a szosą, park otacza klasycystyczny pałac, dziś szkołę muzyczną, który w czasie okupacji zajęli Niemcy.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.