Co zobaczyć w Grójcu

Co zobaczyć w Grójcu, tłumaczy najlepiej jedna liczba: w 1777 roku miasto liczyło zaledwie 59 domów skupionych wokół rynku. Resztę pochłonęły wojny XVIII wieku. Prawie wszystko, co ogląda się tu dzisiaj, powstało sto lat później, gdy Grójec odbudował się jako klasycystyczne miasto powiatowe i garnizonowe. Ten układ urzędów, koszar, targu i kościoła wokół rynku trzyma się do teraz.

Co zobaczyć w Grójcu: rynek i klasycystyczna odbudowa

Średniowieczny plan miasta jest prosty. Prostokątny rynek o wymiarach mniej więcej 45 na 60 metrów, a z jego naroży rozchodzą się pary ulic. W połowie XIX wieku odbudowano wokół niego zwartą zabudowę, w większości parterową i jednopiętrową, ze skromną klasycystyczną dekoracją.

W północnej pierzei rynku, przy Placu Wolności 2 , stoi ratusz z około 1821 roku. Bywa przypisywany architektowi Hilaremu Szpilowskiemu, który stawiał klasycystyczne ratusze także w pobliskim Piasecznie i Mogielnicy, choć autorstwo grójeckiego budynku nie jest pewne. Parter pokrywają poziome bruzdy udające kamienne ciosy, a na czterospadowym dachu siedzi wieżyczka z tarczami zegarowymi. Dawna siedziba władz miejskich mieści dziś Urząd Stanu Cywilnego.

Na południe od rynku, przy Alei Niepodległości 6 , wzniesiono w pierwszej połowie XIX wieku pocztę. To klasycystyczna willa z siedmioma oknami w rzędzie, wysuniętą do przodu częścią środkową i mocno wystającym gzymsem pod dachem, z zachowanymi bramami wjazdowymi oraz dawną stajnią i wozownią po bokach dziedzińca.

Z tego samego okresu został też miejski targ. Przy ulicy Jatkowej stanął zespół dawnych jatek: trzy piętrowe murowane budynki sklepowe połączone parterowymi łącznikami, między którymi mieściły się drewniane jatki rzeźnicze.

Miasto powiatowe: garnizon, urzędy i kolej

Grójec leżał wtedy w zaborze rosyjskim. Życie wróciło do miasta dopiero w latach 30. XIX wieku, gdy zbudowano drogę bitą łączącą je z Warszawą i gdy stanął tu garnizon wojsk rosyjskich. Przełomem było utworzenie powiatu grójeckiego w 1867 roku, a w 1879 powiększenie jego terytorium. Grójec stał się wtedy stolicą jednego z powiatów, które rosyjska reforma z 1867 roku rozpisała na całe Królestwo Polskie.

Ze statusem powiatowej stolicy przyszedł ruch budowlany. Przy Alei Niepodległości 20 stoi jeden z gmachów użyteczności publicznej wznoszonych po 1867 roku, klasycystyczny, dziś siedziba Prokuratury Rejonowej. Garnizon zostawił po sobie carskie koszary, w których dziś działają szkoły.

Miasto dostało też własną kolej. Wąskotorowa linia Grójeckiej Kolei Dojazdowej, która woziła między innymi cegłę do budującej się Warszawy, dotarła do Grójca w 1914 roku. Jej dworzec stoi przy ulicy Przedstacyjnej 2 , na wschodnim skraju miasta.

Ksiądz Piotr Skarga i kościół świętego Mikołaja

Najstarsza warstwa Grójca leży na wzgórzu w północno-zachodniej części miasta, przy ulicy Kościelnej 11 . Gotycki kościół świętego Mikołaja ufundował książę mazowiecki Janusz I Starszy, a jego prezbiterium ukończono w 1398 roku. W środku stoi piaskowcowa chrzcielnica z datą 1482 i herbem Półkozic. Według miejscowej tradycji ochrzczono przy niej Piotra Skargę, renesansowego kaznodzieję i autora „Kazań sejmowych”, urodzonego pod Grójcem w 1536 roku, który uczył się w tutejszej szkole parafialnej.

Imię księdza Skargi nosi też pierwszy murowany szpital w mieście, zbudowany w latach 1855–1857 według projektu architekta A. Gołońskiego, przy ulicy nazwanej dziś jego nazwiskiem. Bywa on wiązany z wcześniejszą fundacją szpitalną samego Skargi z XVI wieku, choć pewności co do tego nie ma.

Obok kościoła, w narożniku dawnego przykościelnego cmentarza, stoi drewniana dzwonnica z 1889 roku. Wiszą w niej trzy dzwony. Na największym wybito napis upamiętniający tysiąclecie chrztu Polski.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.