Kościół świętego Mikołaja w Grójcu

Kościół świętego Mikołaja w Grójcu stoi na wzgórzu w północno-zachodniej części miasta, przy ulicy Kościelnej 11 , ponad schodami i murami oporowymi. To najstarszy budynek w mieście i jedyny, który pamięta czasy sprzed XIX-wiecznej odbudowy Grójca.

Gotycki kościół z fundacji Janusza I Starszego

Świątynię ufundował książę mazowiecki Janusz I Starszy. Prezbiterium ukończono w 1398 roku, a całość w 1480. W latach 1520–1530 kościół gruntownie rozbudowano, a w 1599 roku, staraniem proboszcza Wawrzyńca Pindoviusa, dostawiono do niego kaplicę świętej Anny. Drugą kaplicę wzniesiono zapewne w XVII wieku.

Mury są gotyckie, z cegły, na kamiennej podmurówce. Na elewacjach widać romboidalne wzory ułożone z ciemniejszej, mocno wypalanej cegły. Wnętrze dzielą na trzy nawy dwa rzędy słupów, a kaplice nakrywają łukowe sklepienia. Z prezbiterium do zakrystii prowadzi ostrołukowy, gotycki portal z drzwiami z XVI–XVII wieku.

Kościół wielokrotnie odbudowywano. W czasie potopu szwedzkiego, w 1656 roku, został obrabowany i spalony, a odbudowę ukończono dopiero w 1746. Na początku XIX wieku znów był w złym stanie. Podczas remontów w 1833 roku rozebrano zachodnią wieżę, przedłużono korpus i wzniesiono nową fasadę. Nawiązuje ona do gotyku: ostrołukowy portal, zwieńczenie z ząbkowaną koroną murów jak w zamku i ukośne przypory, które od zewnątrz wzmacniają naroża ścian.

Chrzcielnica, przy której ochrzczono Piotra Skargę

W kościele stoi piaskowcowa chrzcielnica z wykutą datą 1482, znakiem kamieniarza i herbem Półkozic fundatora. Według miejscowej tradycji przy niej ochrzczono Piotra Skargę, renesansowego kaznodzieję i autora „Kazań sejmowych”, urodzonego pod Grójcem w 1536 roku. Ta sama tradycja głosi, że rycerze idący na wojnę ostrzyli miecze o jej krawędź. Jest w kościele jeszcze druga chrzcielnica, marmurowa i o wiek młodsza, z XVII stulecia. To przy tej starszej, piaskowcowej, miał się odbyć chrzest Skargi. Pamięć o Skardze utrwala też tablica z 1855 roku, ufundowana przez fundację grójeckiego szpitala.

Reszta wyposażenia jest młodsza od murów. Ołtarz główny pochodzi z 1870 roku, a późnorenesansową ambonę z pierwszej ćwierci XVII wieku odnowił w 1886 roku Walenty Jodłowski. Na południowej ścianie zachował się zegar słoneczny z datą 1621 i łacińską inskrypcją, a nad głównym wejściem tablica dewocyjna z XVII wieku.

Drewniana dzwonnica z 1889 roku

W narożniku dawnego przykościelnego cmentarza, przy ulicy Kościelnej 3 , stoi drewniana dzwonnica z 1889 roku. Jest cała drewniana, obita deskami i osłonięta u dołu szerokim, ukośnym okapem, a nakrywa ją spadzisty, namiotowy dach z kulą i krzyżem na szczycie. W środku wiszą trzy dzwony: jeden z 1931 roku i dwa z 1963. Na największym wybito napis upamiętniający tysiąclecie chrztu Polski. Dzwonnicę wpisano do rejestru zabytków w 2011 roku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.