Kamienice w Lęborku: Staromiejska, Reja i dawny rynek

Wielki pożar, którego daty nie znamy, strawił kiedyś domy przy rynku Lęborka i przy ulicy prowadzącej do dawnej Bramy Słupskiej. Na początku XX wieku w ich miejscu stanęły nowe kamienice, budowane mniej więcej w tym samym czasie, z tej samej maszynowej cegły w dwóch kolorach. Szereg przy dzisiejszej ulicy Staromiejskiej powstał głównie w 1910 roku.

Te kamienice, razem z domami przy ulicy Reja, placu Kopernika i ulicy Kossaka, to zabudowa mieszczańska z przełomu XIX i XX wieku.

Szereg przy Staromiejskiej

Staromiejska nazywała się dawniej Słupska, a po wojnie przez pewien czas Bieruta. Biegnie na południe od dawnego rynku. Po jej wschodniej stronie stoi zwarty ciąg kamienic wzniesionych po pożarze. Ich budowniczowie postawili na bogato opracowane fasady. Ceglane ściany wyłożyli maszynową cegłą brunatną i szaro-żółtą, użyli profilowanych kształtek i płytek glazurowanych. Żadna fasada nie powtarza sąsiedniej, ale materiał i detal mają wspólny.

Najbliżej rynku, około 40 metrów od jego narożnika, stoi Staromiejska 39 . Jej fasada nawiązuje do architektury romańskiej, a z mocno pochylonej frontowej połaci dachu wyrasta duża wystawka. Za kamienicą, w głębi działki, oficyny dochodzą aż do placu Spółdzielczego.

Pod numerem 36 stoi kamienica z cegły w dwóch barwach, z pierwotnymi drzwiami i oknami od frontu. Szczyt jej wystawki odtworzono w latach 70. Sąsiednia Staromiejska 34 łączy formy romańskie i gotyckie. W jej sklepie ściany wyłożono glazurowanymi płytkami z wzorami geometrycznymi i roślinnymi. W oknach frontu zachowały się pierwotne ramy z ozdobnym słupkiem.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieLębork: krzyżackie miasto nad Łebą i Baszta Bluszczowa

Kamienica pod numerem 31 ma symetryczną, trzyosiową fasadę z witryną sklepu pośrodku parteru i pierwotne okna od frontu. Narożna Staromiejska 30 stoi przy skrzyżowaniu z ulicami Skłodowskiej i Przymurną. Ma w parterze dwa niezależne sklepy. Jedną z witryn narożnego sklepu zamurowano po wojnie.

Dawny rynek, dziś plac Pokoju

Kamienice wokół rynku też odbudowano po pożarze. Mała kamieniczka przy placu Pokoju 5 stanęła razem z sąsiednimi na początku XX wieku, na miejscu domów zniszczonych w wielkim pożarze. Ma sklep w parterze, a cała ozdoba skupia się na fasadzie.

Obok, pod numerem 4 , stoi kamienica zbudowana z myślą o aptece w parterze i mieszkaniu na piętrze. Fasadę wyłożono czerwoną cegłą, profilowaną i glazurowaną. Wejście prowadzi przez głęboki portyk ze sklepieniem krzyżowym, nad którym nadproże ma kształt schodkowego szczytu. Okna zdobi ceramiczny ornament w kształcie gotyckich maswerków, czyli kamiennych koronek, a fasadę zamyka fryz z małych ceglanych łuków. Na kalenicy dachu biegnie kuta balustrada, a lukarny wieńczą metalowe iglice.

W marcu 1945 roku wojska radzieckie spaliły niemal całą zabudowę rynku. Naprzeciw kamienicy przy Młynarskiej 19 rośnie skwer, który powstał po wojnie na miejscu kwartału domów przy rynku. Sama kamienica, z 1920 roku, przetrwała. Ma dach mansardowy, a w ściętym narożniku wystawkę nakrytą ściętym ostrosłupem, z tarasem otoczonym metalową balustradą.

Ulica Reja

Przy ulicy Reja stoją kamienice czynszowe z lat 1902–1906. Narożna Reja 10 z 1905 roku ma pięcioboczny wykusz na dwóch piętrach, nakryty hełmem z latarnią. W parterze od ulicy mieszczą się sklepy.

Reja 24 z 1902 roku ma bogato zdobioną, symetryczną fasadę z cegły. Okna osadzono w płycinach z uszakami i kluczami, a wyższe partie boczne zamykają szczyty ze spływami w kształcie wolut, czyli ślimacznic.

Najbogatsza jest Reja 26 z 1906 roku, reprezentacyjna kamienica czynszowa w stylu secesji. Fasadę wyłożono żółtą cegłą, a ozdoby wykonano w szarym tynku. Są tam maski, wygięte wstęgi, czteroliście i dzwonki, a między oknami wici roślinne zakończone owocami granatu. Szczyt wystawki ma owalne okno w obramieniu z wici. Okna klatki schodowej mają kolorowe szkło, a drzwi do mieszkań secesyjną stolarkę.

Plac Kopernika

Na północny zachód od dawnego rynku leży plac Kopernika. Kamienica pod numerem 9 z 1895 roku to przykład małomiasteczkowej kamienicy. Ma symetryczną fasadę z neorenesansowym szczytem nad wejściem i bardzo ozdobne drzwi frontowe z kutymi kratami. Pierwotnie oświetlano ją gazem.

Sąsiednia kamienica pod numerem 10 nawiązuje do gotyku ceramicznymi kształtkami, fryzami i gzymsami. Ma ścięty narożnik, wystawkę z ozdobnym układem belek i drzwi z niezwykle ozdobnymi kratami i mosiężnymi klamkami.

Pod numerem 7 stoi willa z 1907 roku w stylu secesji. Ma trójboczny wykusz z wyjściem na balkon, lukarny w kształcie powiek i cokół z granitowych bloków. W sieni i na piętrze zachowały się witraże z motywami geometrycznymi, w holu boazerie i umywalka z glazurowanych kafli, a między pokojami przesuwane drzwi z kolorowym szkłem.

Ulica Kossaka

Przy ulicy Kossaka, około 300 metrów na północ od rynku, stoi kamienica pod numerem 15 z 1895 roku. Prowadzi przez nią sklepiony przejazd bramny. Okna nad bramą ujmują pilastry z kapitelami korynckimi, czyli zdobionymi liśćmi akantu, i żłobkowana półkolumna, a pod nimi biegnie ślepa balustrada.

Dwa domy dalej, pod numerem 16 , stoi dom z przełomu XIX i XX wieku. Jego fasadę zdobią duże geometryczne kompozycje z tynku o różnej fakturze, secesyjne w formie. Dzięki nim dom ma znaczną wartość zabytkową w skali miasta.