Baszta Bluszczowa i mury obronne Lęborka

Pewnej jesieni lęborczan dopadł uporczywy kaszel. Ludzie słabli, młyn nie mielił, pola stały nieuprawione. Jedyny lekarz w mieście próbował naparów i mikstur, aż w drodze do kościoła św. Jakuba wiatr rzucił mu pod nogi liść bluszczu. Następnego dnia kazał zerwać dolną falbanę zielonej sukni, w którą ubrana była najwyższa z baszt, i ugotował z liści syrop. Kaszel ustąpił. Zrywano kolejne falbany i rękawy, aż baszta została bez sukni. Tak opowiada legenda o Baszcie Bluszczowej.

Prawdziwy bluszcz porastał basztę do zimy 1855 roku, kiedy został zniszczony. Nazwa została. Baszta stoi w północnym narożniku dawnego miasta, przy ulicy Derdowskiego , kilkadziesiąt metrów od kościoła.

Mury z czasów lokacji

Krzyżacy lokowali Lębork w 1341 roku i od razu zaczęli otaczać go murem. Budowę zakończono w latach 60. XIV wieku, razem z zamkiem. Mur miał około 1200 metrów długości i od 6 do 10 metrów wysokości. Wchodziło się do miasta dwiema bramami: Gdańską i Słupską.

W murze co 22–30 metrów stały baszty. Jedne źródła liczą ich 32, inne 33. Część z nich to półbaszty, otwarte od strony miasta.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieLębork: krzyżackie miasto nad Łebą i Baszta Bluszczowa

Baszta Bluszczowa

Bluszczowa to najlepiej zachowana baszta narożna Lęborka. Ma 24 metry wysokości i pięć kondygnacji. Powstała między 1341 a 1363 rokiem.

Jest zbudowana w dwóch stopniach. Dolna kondygnacja stoi na rzucie pięciokąta: to czworobok ze ściętym narożnikiem, który tworzy ukośną ścianę frontową. Od drugiej kondygnacji baszta staje się ośmioboczna. Przejście z jednego kształtu w drugi zrobiono za pomocą trzech łuków przerzuconych w narożnikach wnętrza. Mury mają półtora metra grubości na dole i metr na samej górze.

Ścianę frontową w przyziemiu obejmuje potężny łuk zakończony ostro, rozpięty między dwiema przyporami. Elewacje zdobi wzór z rombów, ułożony z ciemniejszych, mocno błyszczących cegieł zwanych zendrówkami, i pasy tynku. To ornament typowy dla lęborskich fortyfikacji. W trzech niższych kondygnacjach są strzelnice, dziś zamurowane, wyżej okna.

Odbudowa z 1907 roku

Nie wiadomo dokładnie, jak baszta była zakończona w średniowieczu. Na planie miasta Lubinusa z 1618 roku ma stożkowy dach. Z porównania z basztami innych pomorskich miast, jak Białogłówka w Stargardzie czy Baszta Panieńska w Szczecinie, można przypuszczać, że miała też krenelaż, czyli zębate zwieńczenie muru, a dach wyrastał nad nim.

W 1907 roku odbudowano najwyższą kondygnację i dach. Nadano im kształt z planu Lubinusa: stożkowy dach kryty dachówką mnich-mniszka, układaną naprzemiennie wypukłymi i wklęsłymi rzędami, zakończony miedzianą kulą. Okna w odbudowanych kondygnacjach są większe i zamknięte półkoliście.

Wewnątrz nie zachowały się stropy ani schody, widać tylko ślady dawnych podziałów na piętra. Baszty nie można zwiedzać.

Baszta Kwadratowa przy ulicy Korczaka

Drugi narożnik murów zamyka baszta przy ulicy Korczaka , nazywana Kwadratową. Stoi na rzucie prawie kwadratu, o boku około 11 metrów. Jej lico zewnętrzne zbudowano z cegły, a środek muru wypełniono cegłą i kamieniem polnym.

Wnętrze było jednym pomieszczeniem. W ścianie północnej, na każdej kondygnacji, przebito po trzy strzelnice zamknięte łukiem i poszerzające się do środka. Podobnie uzbrojona była ściana zachodnia. Od strony miasta prowadziła do baszty wysoka, ostrołukowa brama, dziś zamurowana. Na ścianach widać ślady muru obronnego, który do niej dochodził.

Jak baszta była zakończona, nie wiadomo. W latach 20. XX wieku zachowała się tylko częściowo i mieszkał w niej woźny sąsiedniej szkoły dla chłopców. W 1982 roku miała jeszcze dwie kondygnacje i prowizoryczny dach. Trzecią kondygnację dobudowano w latach 80.

Co jeszcze zostało z murów

Poza dwiema basztami narożnymi w mieście przetrwały odcinki murów i kilka innych baszt. Baszta numer 24 została odbudowana w latach 2009–2010 na wzór XV-wiecznej. Baszta numer 27 to dziś budynek z drewnianą konstrukcją szkieletową, odtworzony w kształcie z XIX wieku. Basztę numer 32, zwaną Browarną, odbudowano na kamiennym cokole. Po Bramie Słupskiej został tylko zarys fundamentów, wyznaczony w bruku ulicy Staromiejskiej.