Wieża ciśnień i wodociągi w Oleśnicy

Woda w mieście długo była sprawą prywatną. Jeszcze w XIX wieku mieszkańcy Oleśnicy czerpali ją z własnych studni kopanych i z kilkunastu studni publicznych. Zmieniło się to na przełomie XIX i XX wieku, gdy miasto zbudowało jeden z pierwszych nowoczesnych systemów wodociągowych na tym terenie. Do dziś został po nim ceglany zespół budynków i wieża ciśnień, dobry przykład architektury przemysłowej tamtej epoki.

Woda dla rozrastającego się miasta

Pierwszy krok zrobiono w 1875 roku, gdy zbudowano wodociąg zaopatrujący z własnego ujęcia sam zamek. Wodę tłoczyły do sieci pompy zainstalowane w przepompowni. Dla całego miasta było to jednak za mało, a Oleśnica, garnizonowa i coraz gęściej zabudowana, potrzebowała wody pod ciśnieniem, także dla wyższych budynków.

Pod koniec XIX wieku władze miejskie rozważały różne warianty. W 1896 roku dyrektor Schneider z Wrocławia zaproponował, by zbiornik wieżowy umieścić w średniowiecznej Wieży Wrocławskiej, stojącej w pasie murów w pobliżu centrum, co miało być rozwiązaniem oszczędnym. Ostatecznie jednak względy techniczne, przede wszystkim potrzeba zasilania wysokich budynków i spodziewana rozbudowa miasta, przeważyły na rzecz nowej budowy.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieOleśnica: książęcy zamek od Piastów do Hohenzollernów

Projekt inżyniera Thiema

Przyjęto projekt królewskiego radcy budowlanego, inżyniera Adolfa Thiema z Lipska. Zrealizowano go w latach 1896–1898, budując nowoczesny jak na owe czasy zakład z przepompownią, stacją uzdatniania wody i wieżą ciśnień. Zabudowania zakładu, między innymi budynek stacji pomp i sześcioboczny budynek, w którym oczyszczano wodę z żelaza, stanęły przy dzisiejszej ulicy Brzozowej. Osobny budynek filtrów dobudowano tam w 1930 roku.

Wszystkie te obiekty mają prostą konstrukcję i surowe, nieotynkowane ceglane elewacje z podkreślonymi spoinami między cegłami, schodkowo układanymi gzymsami i oknami zamkniętymi łagodnym, spłaszczonym łukiem. To typowy język architektury przemysłowej z początku XX wieku, w którym forma budynku wprost pokazuje jego funkcję.

Wieża, która udaje warownię

Najbardziej rozpoznawalnym elementem systemu jest wieża ciśnień, stojąca na osobnej działce przy ulicy Wojska Polskiego. Mieści zbiornik, z którego woda spływała grawitacyjnie do sieci, utrzymując w niej stałe ciśnienie. Jej architekturę utrzymano w konwencji historyzującej, nawiązującej do budownictwa średniowiecznego, tak by przemysłowa budowla przypominała dawną wieżę obronną. To rozwiązanie częste u wież ciśnień z tamtych lat, gdy technikę chętnie ubierano w historyczny kostium.

Wieża i zakład służyły miastu przez cały XX wiek, a w latach siedemdziesiątych powstał obok nowy zakład wodociągowy, z którym stary zespół współpracuje. Cały ten system należy do przemysłowej i garnizonowej Oleśnicy z przełomu XIX i XX wieku, drugiej warstwy w dziejach miasta, obok koszar, kasyna i poczty.