Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Kościół Świętej Trójcy stoi nieco na uboczu, przy ulicy Okrężnej, i jest jedynym w pełni barokowym kościołem w Oleśnicy. Ta odrębność ma swoją przyczynę. Przez dwa wieki był bowiem jedynym katolickim kościołem w mieście, które od czasów reformacji było protestanckie. Powstał więc nie z rozmachu, lecz z potrzeby małej, tolerowanej mniejszości.
Katolicy w protestanckim mieście
W 1538 roku książę Karol I Podiebradowicz usunął z księstwa oleśnickiego duchowieństwo katolickie i przyjął protestantyzm. Dotychczasowe kościoły przeszły w ręce ewangelików, a idee Lutra rozchodziły się w księstwie już od początku wieku. W efekcie w mieście stało pięć świątyń protestanckich i ani jedna katolicka.
Katolików nie prześladowano, ale było ich niewielu. Na początku XVIII wieku ich społeczność liczyła około stu osób. Potrzeba miejsca kultu pojawiła się wraz z austriackim garnizonem, który przyszedł do miasta razem z habsburskim panowaniem na Śląsku, niechętnym protestanckiej dynastii oleśnickiej. W 1727 roku przy nieistniejącej dziś Bramie Mariackiej wzniesiono najpierw kaplicę.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieOleśnica: książęcy zamek od Piastów do Hohenzollernów
Kościół za zgodą cesarza
W 1738 roku ksiądz Leopold Johannes Pientag uzyskał od cesarza Karola VI Habsburga zgodę na budowę katolickiego kościoła w Oleśnicy. Cesarz przeznaczył na ten cel sześć tysięcy guldenów. Barokową świątynię wzniesiono w latach 1738–1744, a pierwsze nabożeństwo odprawiono w 1744 roku. Budowniczym był miejscowy mistrz murarski Jan Józef Werner. Prace wykończeniowe ciągnęły się jeszcze kilka lat, a górną kondygnację wieży z hełmem ukończono dopiero w 1776 roku. Hełm zaprojektował Georg Wilhelm Heller, architekt księcia Karola Chrystiana Erdmanna wirtemberskiego.
Wnętrze wyposażył wrocławski rzeźbiarz Franz Joseph Mangoldt, który wykonał ołtarz i ambonę. Za ołtarzem głównym umieszczono późnobarokowe malowidło iluzjonistyczne, powstałe w połowie XVIII wieku, które udaje architektoniczną głębię i stanowi jakby przedłużenie prawdziwego ołtarza. Inicjatorów budowy, księdza Pientaga i pierwszego kościelnego, pochowano w kościele pod amboną.
Parafia i odbudowa
W 1854 roku biskup Heinrich Förster podniósł kościół do rangi parafialnego, a do wspólnoty należało wtedy, poza Oleśnicą, trzydzieści okolicznych miejscowości. W miarę wzrostu liczby wiernych świątynia okazała się za mała, więc w latach trzydziestych XX wieku ją rozbudowano.
W styczniu 1945 roku, w czasie walk o miasto, kościół spłonął. Ocalały ambona, ołtarz główny i częściowo ołtarze boczne. Odbudowano go w latach 1960–1962, a w kolejnych latach odrestaurowano ołtarz i wykonano nowe polichromie. Dziś jest kościołem pomocniczym parafii świętego Jana Apostoła, korzystają z niego także wierni obrządku greckokatolickiego. Jest to jedyna w mieście świątynia, która przez całą swoją historię pozostała katolicka, i tym różni się od pozostałych kościołów dawnej stolicy księstwa.
