Mury obronne i Brama Wrocławska w Oleśnicy

Do średniowiecznej Oleśnicy wjeżdżało się przez cztery bramy. Do dziś stoi jedna, Brama Wrocławska, zwana też pierwotnie Trzebnicką. To ceglana, czterokondygnacyjna wieża z przelotowym, ostrołukowym przejazdem, przez który wciąż prowadzi ulica. Nad jej dachem biegnie wieniec obronnych zębów, tych samych, które zna się z bajkowych zamków, a po obu bokach wychodzą z niej odcinki starego muru miejskiego. Kto przejeżdża tędy do centrum, wjeżdża w miasto tak samo, jak robiono to sześćset lat temu.

Pierścień, który otoczył miasto

Wkrótce po lokacji w 1255 roku Oleśnicę otoczono najpierw wałami drewniano-ziemnymi, a w pierwszej połowie XIV wieku zastąpiono je masywnym murem ceglanym. Nie był to zbieg okoliczności: w 1312 roku miasto zyskało rangę książęcej rezydencji, a rezydencja potrzebowała solidnej obrony. Mur miał grubość blisko dwóch metrów w przyziemiu. Wtedy właśnie, razem z pierwszym pierścieniem, powstała Brama Wrocławska.

Później umocnienia rozbudowywano. Około połowy XV wieku, a najpewniej na przełomie XV i XVI wieku, dosypano drugi, ziemny pierścień z niższym murem, a samą bramę podwyższono o kilka metrów. Nadbudowana część różni się od gotyckiego dołu: użyto w niej mniejszych cegieł, a wnęki trzeciej kondygnacji zamknięto już nie ostrołukiem, lecz bliższym renesansowi łukiem pełnym. Od strony zachodniej dostawiono przedbramie, widoczne jeszcze na osiemnastowiecznych rycinach.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieOleśnica: książęcy zamek od Piastów do Hohenzollernów

Tablica z 1614 roku

W 1614 roku bramę odnowiono, a wydarzenie upamiętniono kamienną tablicą wmurowaną w południową ścianę przejazdu. Widnieje na niej łaciński napis, którego sens sprowadza się do myśli, że jeśli Bóg nie strzeże miasta w swojej ojcowskiej dobroci, próżny jest cały trud i czuwanie straży. Pod spodem data odnowienia. Mniej więcej wtedy bramę otynkowano i pokryto sgraffitami, techniką zdrapywanego tynku dającego dwubarwny wzór, którą w Oleśnicy zdobiono też zamek, ratusz i kilka kamienic. Sgraffita zniknęły z bramy na początku XX wieku.

Na początku XVII wieku bramy miejskie ozdobiono kamiennymi tablicami z rzeźbionymi herbami. Gdy w XIX wieku część bram rozbierano, kilka takich tablic wmurowano w ściany ratusza, gdzie przetrwały.

Jedna z czterech

Brama Wrocławska jest jedyną z czterech średniowiecznych bram Oleśnicy, która dotrwała do naszych czasów. Pozostałe trzy, Namysłowska, Oławska i Mariacka, zniesiono w 1868 roku, razem z przedbramiem, wałami i fosami, gdy miasto zaczęło się rozrastać poza dawny obwód i stare umocnienia stały się przeszkodą. Wieża jest też jednym z niewielu zachowanych na Dolnym Śląsku obiektów tego typu, a jej wartość podnosi to, że przez wieki nie zmieniła się poważnie, co potwierdzają osiemnastowieczne ryciny.

Po drugiej wojnie, w latach 1956–1958, bramę przekryto nowym dachem i poddano renowacji, a teren wokół niej obsadzono zielenią. Zachowane po jej bokach odcinki muru, wysokie miejscami na kilka metrów, są dziś czytelnym śladem pierścienia, który przez pół tysiąclecia zamykał staromiejską Oleśnicę.