Kamienice Rynku w Oleśnicy

Wokół oleśnickiego Rynku ciągnie się zwarta zabudowa kamienic. Ich fasady wyglądają na dziewiętnastowieczne, ale to złudzenie powierzchni. Pod tynkiem i skromnym, klasycystycznym detalem kryją się mury o kilkaset lat starsze, a w piwnicach zachowały się sklepienia z czasów, gdy Oleśnica dopiero się bogaciła. Kamienice stoją na parcelach wytyczonych przy lokacji miasta i przez wieki rosły razem z nim.

Miasto na średniowiecznych parcelach

Lokacja Oleśnicy, czyli nadanie jej praw miejskich i rozplanowanie, przeprowadzono w latach 1255–1261. Wytyczono wtedy Rynek, odchodzące od niego ulice, linię przyszłych murów i wąskie działki pod domy. Ten podział przetrwał do dziś: dzisiejsze kamienice stoją na tych samych parcelach, choć ich mury nadziemne pochodzą w większości z przełomu XVIII i XIX wieku, gdy dostały proste, klasycyzujące formy typowe dla ówczesnego budownictwa miejskiego.

Starsze warstwy chowają się pod ziemią. W narożnej kamienicy przy Rynku 20 , u wylotu ulicy Wrocławskiej prowadzącej ku bramie, w piwnicach zachowały się mury z XVI wieku, wzniesione z mieszaniny kamienia i gotyckiej cegły. Służyły celom gospodarczym, prawdopodobnie warzeniu piwa.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieOleśnica: książęcy zamek od Piastów do Hohenzollernów

Piwo, przywilej i koniunktura

Nie jest przypadkiem, że pod kamienicami kryją się dawne browary. XVI wiek był na Śląsku czasem gospodarczego ożywienia, które objęło też stolicę księstwa. Sprzyjało temu położenie: przez księstwo oleśnickie biegło odgałęzienie ważnego szlaku handlowego łączącego Lwów z Wrocławiem, którym pędzono bydło i wożono zboże, a miasto utrzymywało ożywione kontakty z Wielkopolską.

Do zamożności mieszczan przyczynili się sami książęta. W 1499 roku nadali miastu przywilej sprzedaży piwa w okolicznych wsiach, co szybko stało się jednym z ważniejszych źródeł dochodu. Piwo warzono w mieszczańskich domach, stąd rozbudowane, sklepione piwnice pod kamienicami. Największy rozkwit przypadł na rządy książąt Jana i Karola II Podiebradów, za których rozbudowano kościół zamkowy i wzmocniono miejskie obwarowania. Z tego samego, szesnastowiecznego czasu pochodzi kamienica przy Rynku 35 po północnej stronie placu. Zdradza to zachowany częściowo dawny układ parteru, z pomieszczeniami ułożonymi w podłużne pasma, choć klasycystyczna dekoracja jej fasady jest już znacznie późniejsza.

Dwie fazy jednej kamienicy

Jak warstwowa bywa taka zabudowa, dobrze pokazuje kamienica przy ulicy Sejmowej , kilka kroków od Rynku, tuż przy kościele świętego Jana. Najstarszy widok miasta z około 1750 roku pokazuje w tym miejscu budynek o kształcie zbliżonym do dzisiejszego, z charakterystycznym łamanym dachem.

Analiza murów wskazuje na dwie fazy budowy. Pierwotnie stały tu prawdopodobnie dwa poprzecznie ustawione budynki z końca XV wieku, na co wskazują piwnice z dużej, późnogotyckiej cegły. Budynek w obecnej formie powstał około 1750 roku, gdy go podwyższono i wstawiono w nim barokową klatkę schodową. Około 1900 roku sień podzielono wzdłuż, żeby uzyskać dodatkową powierzchnię z osobnym wejściem.

Te trzy domy to próbka całej Oleśnicy: średniowieczny plan, renesansowa i barokowa substancja pod dziewiętnastowieczną fasadą. Kto chce zobaczyć, jak z Rynku i zamku wyrosło całe miasto, znajdzie ciąg dalszy w przewodniku po Oleśnicy.