Ratusz w Oleśnicy

Rynek w Oleśnicy jest prostokątny, a pośrodku niego, w północno-zachodniej części śródrynkowego bloku, stoi ratusz. Jego wieża góruje nad całą staromiejską zabudową i widać ją z dróg dojazdowych, jeszcze zanim wjedzie się do miasta. Widnieje na wszystkich osiemnasto- i dziewiętnastowiecznych panoramach Oleśnicy, bo od stuleci porządkuje środek miasta.

Gotycki ratusz i sławna wieża

Samorząd miejski z burmistrzem wzmiankowano tu po raz pierwszy w 1401 roku. Kilka lat później rada wykupiła teren od dziedzicznego wójta i około 1410 roku postawiła na nim ratusz z wieżą i dzwonnicą. Pierwotny, gotycki gmach składał się z dwóch równoległych, wydłużonych hal z przejściem pośrodku, a przy jednej z nich wznosiła się czworoboczna wieża. W reprezentacyjnym skrzydle mieściły się dwie wielkie sale magistratu, z których główna służyła posiedzeniom rady, a obok niej wieża kryła zapewne miejski skarbiec.

Uszkodzoną przez burzę w 1535 roku budowlę naprawiono rok później i wtedy zapewne powstała górna, ośmioboczna część wieży. Ta wieża zyskała sławę daleko poza Śląskiem. W 1539 roku przyjechał ją obejrzeć wysłannik samorządu Poznania, bo miała posłużyć za wzór dla odbudowywanego wówczas ratusza poznańskiego.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieOleśnica: książęcy zamek od Piastów do Hohenzollernów

Winiarnia, areszt i trębacze

Jak wyglądało życie w ratuszu na początku XVIII wieku, opisał miejscowy historyk w 1707 roku. Mieściły się w nim apartament burmistrza oraz izby asesora i ławników, a także wielka sala, w której podczas dorocznych targów występowali komedianci i linoskoczkowie. W piwnicy rada prowadziła miejską winiarnię i piwiarnię, w przyziemiu wieży urządzono lochy więzienne, a wyżej mieszkał stróż wydzwaniający godziny. Nad zegarem z miedzianą tarczą była galeria, z której w dni świąteczne przygrywali trębacze i dobosze. Wokół ratusza ciągnęły się drewniane kramy i ławy chlebowe, a sukiennicy wystawiali na nich swój towar.

Budynek nie miał spokoju. W połowie XVII wieku popadł w taką ruinę, że w 1644 roku groził zawaleniem, i jeszcze tego roku przystąpiono do gruntownego remontu. Pożar miasta w 1730 roku strawił go ponownie, po czym znów go odbudowano.

Od klasycyzmu do odbudowy

Po kolejnym pożarze miasta, w 1823 roku, ratusz odbudowano w latach 1825–1826, nadając mu formy klasycystyczne. Powstała wtedy wspólna, frontowa elewacja z dwoma trójkątnymi szczytami, a wieża otrzymała nowy hełm i owalne okna. W budynku obok magistratu mieściły się sąd, waga miejska, straż pożarna oraz sala koncertowa i festynowa. W 1872 roku przed fasadą stanęła marmurowa kolumna z brązową figurą Zwycięstwa, upamiętniająca poległych w wojnie francusko-pruskiej, zaprojektowana przez architekta Karla Lüdecke, z rzeźbą według projektu Augusta Wittiga.

W 1945 roku ratusz w dużej części spłonął. Ocalały tylko wieża, klatka schodowa i mury obwodowe do wysokości parteru, a około 1960 roku obsunęły się resztki zachodniej fasady. Odbudowa w latach 1960–1965 odtworzyła bryłę i klasycystyczne elewacje, ale od południa dostawiono do niej nowe skrzydło hotelu w formach architektury lat sześćdziesiątych, kłócących się z resztą budowli. Mimo tych strat w murach przyziemia i piwnic przetrwały gotyckie relikty, a wieża z XV wieku, z nadbudowaną w XVI wieku ośmioboczną częścią, stoi do dziś. Od tego budynku pośrodku Rynku najlepiej zaczynać zwiedzanie Oleśnicy.