Co zobaczyć w Serocku

Odpowiedź na pytanie, co zobaczyć w Serocku, zaczyna się na rynku. Jego bruk położono w połowie XIX wieku, a rozkład ulic sięga średniowiecznej lokacji miasta. Wszystko inne wokół placu jest młodsze, bo Serock kilka razy w swojej historii tracił prawie całą zabudowę i stawiał ją od nowa.

Miasto, które w 1869 roku przestało być miastem

Do połowy XIX wieku przy rynku stały wyłącznie drewniane domy ustawione szczytem do placu, typowe dla małych miast mazowieckich. Pierwsze murowane, parterowe budynki pojawiły się dopiero około połowy stulecia. W 1869 roku carska reforma administracyjna odebrała prawa miejskie setkom mniejszych miejscowości Królestwa Polskiego, tym które liczyły poniżej trzech tysięcy mieszkańców. Serock spadł wtedy do rangi osady i odzyskał prawa miejskie dopiero w 1922 roku.

Prawdziwą cezurą był jednak pożar z lipca 1893 roku, który strawił znaczną część drewnianej zabudowy. Odbudowa ruszyła w cegle, po części z pobliskiej cegielni w Wierzbicy, i to z tego okresu pochodzą pierzejowe kamienice rynku. Wojna zabrała je znowu: z murowanej zabudowy placu do dziś stoją cztery domy, pod numerami 1, 5, 14 i 16.

Najstarszy kościół w powiecie

Kilkaset metrów od rynku, na skarpie nad Narwią, stoi kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. To najstarszy zabytek Serocka i całego powiatu legionowskiego, jeden z najstarszych na Mazowszu. Późnogotycką, ceglaną świątynię zaczęto wznosić w latach dwudziestych XVI wieku z fundacji proboszcza Wojciecha Popielskiego oraz książąt mazowieckich Janusza III i Stanisława.

Ci dwaj książęta to ostatni Piastowie mazowieccy. Zmarli młodo, w odstępie dwóch lat, w 1524 i 1526 roku, a po ich bezpotomnej śmierci Mazowsze zostało włączone do Korony w 1529 roku. Kościół w Serocku powstawał więc dokładnie wtedy, gdy kończyła się osobna historia księstwa. Budowla przetrwała następne cztery stulecia mimo wojen: w pierwszej połowie XIX wieku służyła jako magazyn wojskowy twierdzy, a w jej murach do dziś tkwią kule z walk pierwszej wojny światowej.

Zajazd przy trakcie do Petersburga

Przy dzisiejszej ulicy Pułtuskiej, dawnym trakcie, stoi zespół dawnego zajazdu pocztowego z lat 1824–1828. Powstał przy drodze łączącej Warszawę przez Kowno z Petersburgiem, budowanej głównie na potrzeby wojska i poczty carskiej. Projekt zatwierdził Henryk Marconi, architekt włoskiego pochodzenia pracujący wtedy dla administracji Królestwa Polskiego. Mieszkańcy nazywają zajazd „napoleonkami”, choć z Napoleonem nie ma on nic wspólnego.

Czego w Serocku już nie ma

W XIX wieku ponad połowę mieszkańców Serocka stanowili Żydzi. Zajmowali kwartał między rynkiem a ulicami Kościuszki i Pułtuską, mieli tu synagogę, szkoły i cmentarz na północnym skraju miasta. Tuż przed wojną społeczność liczyła ponad trzy tysiące osób. W grudniu 1939 roku Niemcy wypędzili wszystkich serockich Żydów do Nasielska, skąd wywieziono ich dalej. Po tej społeczności nie została w mieście niemal żadna materialna pamiątka poza cmentarzem, którego nagrobki hitlerowcy rozebrali na budulec. Samo miasto wyszło z wojny zniszczone w trzech czwartych.

Co jeszcze zobaczyć w Serocku

W dawnym drewnianym budynku szkoły przy ulicy św. Wojciecha 1 otwarto w 2017 roku Izbę Pamięci i Tradycji Rybackich. Nazwa nie jest przypadkowa: Serock leży na wzgórzu przy ujściu Bugu do Narwi, a jego mieszkańcy przez wieki żyli z rzeki. Cech rybaków i retmanów działał tu już w XVII wieku, a jego przywileje potwierdził król Władysław IV dokumentem z 1633 roku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.