Przed wjazdem do parku przy Modlińskiej 105 stoją dwie kordegardy z 1827 roku, niewielkie budynki wartownicze po obu stronach bramy. Wyznaczają oś, która prowadzi przez trzysta metrów podjazdu, między dwoma pawilonami, aż do pałacu Michała Poniatowskiego, brata króla Stanisława Augusta.
Pałac
Jabłonna należała do biskupów płockich od 1418 roku i przez wieki była ich letnią siedzibą. W 1646 roku biskup Karol Ferdynand, syn Zygmunta III, urządził w ówczesnej siedzibie biskupów kaplicę na własny użytek. W 1772 roku biskupstwo płockie objął Michał Poniatowski, późniejszy prymas Rzeczypospolitej, i wykupił Jabłonnę od kapituły, czyli kolegium duchownych przy katedrze.
Budowę pałacu zlecił w 1774 roku Dominikowi Merliniemu, architektowi królewskiemu. Prace trwały do 1777 roku. Gipsowe ozdoby ścian i sufitów wykonał Antonio Bianchi, a majster kamieniarski Józef Hege ustawił fontannę z marmurową posadzką i odkuł kamienne wazony na fasadzie. Stanisław August bywał tu regularnie. Specjalnie dla niego powstał osobny pawilon ze freskami Szymona Mańkowskiego.
Park pałacowy
Rok po ukończeniu pałacu, w 1778 roku, Poniatowski powierzył urządzenie parku Szymonowi Bogumiłowi Zugowi (1733-1807). Architekt urodzony w Merseburgu projektował wcześniej w Warszawie kościół ewangelicko-augsburski przy placu Małachowskiego i rezydencję mokotowską dla księżnej Izabeli Lubomirskiej, a pod Nieborowem ogród w Arkadii. W Jabłonnie założył park w stylu angielskim, z naturalnymi zadrzewieniami i alejami, i w ciągu siedmiu lat rozstawił w nim kolejne budowle: sztuczną ruinę (1778), oficynę zachodnią z pawilonem (1778-1784), oranżerię (około 1780), pawilon zachodni (1780-1782) i altanę chińską (1782).
Altana Chińska
Najbardziej rozpoznawalna z budowli Zuga to altana chińska, pawilon z dachem w kształcie pagody i iglicą zakończoną smokiem. Motyw chiński w ogrodach dotarł do Polski z zachodnioeuropejskich dworów i w drugiej połowie XVIII wieku był znakiem nowoczesnego magnackiego gustu. W 2026 roku altana przeszła gruntowną renowację.
Zajazd Stara Poczta
Przy Modlińskiej 102, naprzeciwko bramy wjazdowej, stoi zajazd zwany Starą Pocztą , wzniesiony w latach 1830–1835. To klasycystyczny budynek z dachem opadającym na cztery strony, krytym dachówką. Pocztę mieścił już przed 1914 rokiem. Uszkodzony w 1945 roku, został odbudowany w latach 1949-1950.
Łuk triumfalny
Michał Poniatowski zmarł w 1794 roku i Jabłonna przeszła na jego bratanka, księcia Józefa Poniatowskiego. Po śmierci księcia pod Lipskiem w 1813 roku majątek dostała jego siostra, Maria Teresa Tyszkiewiczowa, a w 1822 roku Anna z Tyszkiewiczów Potocka-Wąsowiczowa, spokrewniona z Józefem. Anna uczyniła z Jabłonny miejsce jego pamięci. Przed 1842 rokiem zleciła Henrykowi Marconiemu łuk triumfalny z napisem „Poniatowskiemu”, ustawiony na osi alei prowadzącej od pałacu ku stajniom. Łuk jest z tynkowanej cegły, na podstawie z piaskowca, z kolumnami i rzeźbami, prawdopodobnie z terakoty.
Kościół Wniebowzięcia NMP w Chotomowie
W Chotomowie, kilka kilometrów od centrum Jabłonny, stoi neogotycki kościół Wniebowzięcia NMP . Parafia istnieje od 1387 roku. Obecny kościół wzniósł w latach 1861-1865 Franciszek Maria Lanci (1799-1875), włoski architekt pracujący w Polsce od 1825 roku, autor Kaplicy Złotej w Poznaniu, czyli mauzoleum pierwszych Piastów. Fundatorem był Maurycy Eustachy Potocki. Kościół konsekrowano w 1893 roku. Potoccy władali Jabłonną do 1945 roku.
Kościół Matki Bożej Królowej Polski
Przy Modlińskiej 105A stoi fundacja Potockich z XX wieku. Kościół parafialny postawiono w latach 1925-1934 według projektu Józefa Sendyńskiego, na gruncie podarowanym przez Maurycego Stanisława Potockiego, ostatniego właściciela pałacu. Wojska niemieckie wysadziły go w 1944 roku. W tym samym roku niemal cały zespół pałacowy legł w gruzach. Kościół odbudowano do 1954 roku, a pałac przejęła w 1953 roku Polska Akademia Nauk i odbudowała go w latach 1955-1959. PAN jest właścicielem do dziś, a pałac, oficyny, oranżeria, pawilony i park są otwarte.
Posłuchaj fragmentu
Po tych miejscach prowadzi audioprzewodnik Szlakowida, od bramy przy Modlińskiej przez park po kolejne obiekty gminy. Poniżej pierwszy fragment.