Ulica Kolejowa w Świebodzicach: dzielnica przy dworcu

Po 25 grudnia 1869 roku pociągi zatrzymywały się w Świebodzicach przy nowym, ceglanym dworcu z dwiema wieżami zegarowymi i wiatą długą na około 75 metrów. Ciężar miasta przesunął się w stronę stacji. Nowe budynki i miejskie inwestycje zaczęły powstawać nie wokół rynku, tylko przy drodze na stację.

Nowa dzielnica przy dworcu

Kolej dotarła do Świebodzic w latach 40. XIX wieku. Pierwszy dworzec działał do 1869 roku. Po nim został budynek mieszkalny przy ulicy Strzegomskiej 20. Decyzję o budowie nowego podjęło w lipcu 1868 roku towarzystwo kolei łączącej Wrocław, Świdnicę i Świebodzice. Tory przy stacji układają się w kształt litery S z powodu uskoku sudeckiego.

W ostatniej ćwierci XIX wieku powstał plan nowej dzielnicy między starą ulicą Świdnicką, nową Kolejową i Strzegomską. Jej ulice nie nawiązywały do dawnych dróg. W latach 80. wytyczono dwie równoległe ulice ze wschodu na zachód, łączące Strzegomską z Kolejową: dzisiejszą ulicę Wolności i Aleje Lipowe, dawną Friedrichstrasse. Stanęły przy nich urzędy, szkoły i siedziby stowarzyszeń. Wolnego miejsca było dużo, więc budowano z rozmachem, jak w dużym mieście.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieŚwiebodzice: miasto zegarów Beckera i lnu Kramstów

Dom Związku Ewangelików

Jednym z pierwszych budynków dzielnicy był Dom Związku Ewangelików na rogu Kolejowej i Alei Lipowych. Datę budowy, 1886, wyryto na kamieniu w prawym dolnym rogu elewacji od Alei Lipowych. Dom stanął, zanim jeszcze wytyczono tę ulicę.

Budynek ma plan zbliżony do odwróconej litery L. Oba skrzydła mają po trzy kondygnacje z poddaszem i płaski dach z okapem na drewnianych wspornikach, nad którym od strony ulic stoi rząd kominów. Elewacje obłożono cegłą w dwóch odcieniach, ułożoną w regularne pasy. Pionowe ceglane pasy dzielą ściany na pola zakończone u góry ozdobnym ceglanym pasem. Od strony Alei Lipowych cztery okna sięgają przez dwie kondygnacje. Oświetlają salę, która zajmuje całe skrzydło od pierwszego piętra w górę i była dawniej miejscem spotkań. W jej suficie zostały dwie kratki wentylacyjne w kształcie rozet.

Na piętro prowadzą schody o stopniach z piaskowca, z metalową balustradą w spłaszczone kwiaty. Drzwi główne mają sześć płycin, a listwy między skrzydłami mają kształt płaskich kolumienek zakończonych ślimacznicami.

Związek korzystał z domu prawdopodobnie do II wojny światowej. W styczniu 1947 roku założono tu pierwszy w powojennych Świebodzicach klub zakładowy, dla Zakładów Przemysłu Odzieżowego, późniejszego Rafio. W latach 1960–1975 mieściły się tu też warsztaty przyzakładowej szkoły zawodowej i stołówka. Od 1990 roku budynek wydzierżawiono na usługi i handel. Zachował dawny kształt, detal i układ wnętrz.

Łaźnia miejska

W 1900 roku w Świebodzicach powstał fundusz na miejską łaźnię. Pieniądze dali darczyńcy, a wśród nich Maria von Kramsta z rodu, który zbudował pałac przy Mickiewicza: przekazała 10 000 marek. Budowę zaczęto w 1905 roku, a 1 sierpnia 1906 roku neogotycką łaźnię przy Friedrichstrasse, dzisiejszych Alejach Lipowych, oddano do użytku. W latach 20. dobudowano jej lewe skrzydło. W 1938 roku spłonęła zachodnia wieża i tej szkody już nie naprawiono.

Łaźnia stoi na rogu Alei Lipowych i ulicy Krótkiej. Elewacje od ulic obłożono czerwoną cegłą, a gzymsy, parapety i fryzy pod okapem wykonano z profilowanych kształtek, czerwonych i pokrytych zieloną glazurą. Wgłębione pola między ceglanymi obramieniami otynkowano na kolor piaskowy. Szczyt wschodniego ganku ma widoczne, zielono malowane belki, a między nimi cegłę. Na szczytach dachów stoją blaszane kule ze szpicami, a rynny podtrzymują żeliwne uchwyty w kształcie liści.

Drzwi główne są drewniane, dwuskrzydłowe, zamknięte półkoliście, z mosiężnymi lwimi głowami i geometrycznym ornamentem w duchu secesji. W ganku i w szczycie zachowało się kilka stalowych okien zamkniętych łukiem, w obwódce z ozdobnego szkła.

Łaźnię prowadziło miasto do 1979 roku. Potem przez lata stała pusta, a z wnętrza rozkradziono kafle i witraże z parteru. W 1990 roku miasto sprzedało budynek. W latach 1990–1993 przerobiono go na sklep, który zachował nazwę „Łaźnia”. Przy przebudowie przykryto dachem wewnętrzny dziedziniec.

Willa przy Kolejowej 32

Około 1910 roku, na długiej działce przy Kolejowej, obok wytwórni drewnianych obudów do zegarów z fabryki Gustava Beckera, stanęła willa mieszkalna . Zamyka od północnego zachodu rząd domów wzdłuż ulicy, więc starannie opracowano dwie jej elewacje.

Dół ścian obłożono łamanym granitem, wyżej klinkierową cegłą, a piętro otynkowano. Nad wysuniętą częścią fasady wznosi się dwukondygnacyjny szczyt o ślimakowatych krawędziach. Szczyty wieńczą kule odlane z czerwonego betonu, a w dachu jest wieloboczna lukarna z metalową kulą ze szpicem. Od boku stała klinkierowa weranda z ażurowymi ceglanymi balustradami w trójlistne łuki. W latach 80. XX wieku ją zamurowano i nadbudowano nad nią piętro.

Drzwi z werandy do holu zdobi płaskorzeźba z wijących się liści i kwiatów, w duchu secesji. W holu i na podeście schodów leży posadzka z czasów budowy: czarno-ugrowy wzór geometryczny na szarym tle. Słupek balustrady schodów zwieńczono kostką z płaskorzeźbionym ostem. W piwnicy zachowały się żeliwne drzwi z epoki.

Po wysiedleniu niemieckich mieszkańców, w 1947 roku, willa przeszła na własność zakładów Rafio. Urządzono w niej przedszkole i żłobek. W 1982 roku żłobek przeniesiono pod numer 19, a w 1992 roku zamknięto przedszkole. Od tamtego czasu budynek stał pusty.

Willa przy Kolejowej 19

Na rogu Kolejowej i Parkowej, przy parku miejskim, stoi willa z około 1920 roku. Ma jedną kondygnację i dwupoziomowe poddasze pod stromym, łamanym dachem z dachówki o dużej powierzchni i nieregularnym kształcie. Narożnik od wschodu tworzy okrągła wieżyczka z balkonem na poddaszu. Przed frontem wysunięto przedsionek z balkonem. Fundamenty to tak zwane mury cyklopowe z łamanego granitu, a cokół też obłożono granitem.

Willa była domem mieszkalnym. W 1947 roku przejęły ją zakłady Rafio i urządziły w niej biura. W 1982 roku administracja przeniosła się pod numer 34, a do willi trafił żłobek z numeru 32. W 1984 roku otwarto tu też przychodnię zakładową. Żłobek i przychodnię zamknięto w 1992 roku, kiedy zakład wpadł w kłopoty. Potem willę wydzierżawiano lekarzom na prywatne gabinety.