Kościół św. Katarzyny w Słupcu i wilczy łeb w murze

Kościół św. Katarzyny w Nowej Rudzie-Słupcu: neogotycka świątynia z czerwonego piaskowca z lat 1885–1887, z romańskim kamieniem z wilczym łbem w ścianie.

Kościół z czerwonego piaskowca z wysoką wieżą zakończoną ostrą iglicą i zegarem, stojący wśród domów, w tle zielone wzgórza.
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

W północną ścianę kościoła św. Katarzyny w Słupcu, dziś dzielnicy Nowej Rudy, wmurowano kamień, który jest o kilkaset lat starszy od samego kościoła. Wyrzeźbiono na nim łeb wilka, który trzyma w pysku ludzką głowę. Kamień pochodzi z dawnego, romańskiego kościoła, który stał tu wcześniej.

Wilk z Wilkowca

Miejscowi mają na tę rzeźbę opowieść. Podobno na pobliskiej górze Wilkowiec roiło się kiedyś od wilków, a jeden z nich porwał dziecko budowniczego kościoła. Opowieść łączy z tym zdarzeniem rzeźbę na ścianie kościoła.

Obok wilka w ściany wmurowano też inne kamienie ze starego kościoła: łeb barana, przekuty w XIX wieku, i blok z datą 1771.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla

Stary kościół w starej wsi

Słupiec to jedna z najstarszych wsi ziemi kłodzkiej. Pierwszy raz wymieniono go w 1327 roku. Parafię wspomniano w 1359 roku, a kościół w 1384 roku. W 1481 roku kościół poświęcono, zapewne po przebudowie w stylu późnego gotyku. W czasie reformacji, od 1558 roku, używali go protestanci. W 1628 roku oddano go katolikom i przez długi czas był kościołem filialnym. Parafię przywrócono w 1748 roku. W XVII i XVIII wieku kościół kilka razy przebudowywano.

W 1708 roku wieś kupiła włoska rodzina Pilatich. Rozwinęła tu górnictwo i tkactwo. W XVIII wieku w Słupcu działały dwie duże kopalnie i około 250 warsztatów tkackich. W kościele są płyty nagrobne Pilatich.

Nowy kościół dla górniczej wsi

Pod koniec XIX wieku górnictwo w okolicy szybko rosło, a z nim liczba mieszkańców. Stary kościół był za mały i w 1882 roku zaczęto go rozbierać. W latach 1885–1887 zbudowano obecny, większy kościół pod wezwaniem św. Katarzyny i św. Mikołaja. Pracami kierował mistrz murarski Karl Bernhard z Niemczy. Nazwisko projektanta nie jest znane. Był to zapewne architekt działający w hrabstwie kłodzkim, bo układ wnętrza przypomina tutejsze wiejskie kościoły barokowe z XVIII wieku, z jedną wieżą i jedną przestrzenią.

Kościół zbudowano w stylu neogotyku, na wzór kościołów szkoły berlińskiej z trzeciej ćwierci XIX wieku. Projektant sięgnął po formy wczesnego i dojrzałego gotyku oraz późnego gotyku francuskiego. Część okien ma kształt potrójnych arkadek, a ostatnia kondygnacja wieży nawiązuje do romanizmu. Zgodnie z miejscową tradycją do prezbiterium dobudowano dwie przybudówki, w jednej z nich lożę patronów. Tradycyjny jest też drewniany chór muzyczny.

Jak wygląda

Kościół wymurowano z miejscowego piaskowca i cegły i obłożono czerwonym piaskowcem. Ma jedną wieżę, trzy nawy tej samej wysokości i wieloboczne prezbiterium, a ściany podpierają przypory. Górną kondygnację wieży otaczają małe narożne wieżyczki z ostrymi hełmami, a całość wieńczy wieloboczna iglica.

Główny portal w wieży wykuto z jasnego piaskowca, z półkolistym polem nad drzwiami i profilowanym obramieniem. Okna są przeważnie ostrołukowe, w obramieniach z czerwonego piaskowca. W prezbiterium mają kamienne ażurowe wypełnienia jak w dojrzałym gotyku, w nawie i wieży prostsze, jak we wczesnym gotyku.

W środku nawy dzielą ośmioboczne kamienne filary. Opiera się na nich sklepienie o krzyżujących się żebrach. Łuk przed prezbiterium, głowice filarów i brzegi sklepień zdobią kolorowe motywy roślinne. Prezbiterium ma w bocznych ścianach potrójne ostrołukowe arkadki. Neogotyckie wyposażenie wykonano pod koniec XIX wieku w monachijskim warsztacie Josepha Elsnera, tym samym, który pracował dla kościoła św. Mikołaja w Nowej Rudzie. Witraże w oknach prezbiterium powstały około 1886 roku.

Słupiec po wojnie

Po 1945 roku do Słupca przybyli polscy osadnicy, wśród nich górnicy, którzy wrócili z Francji. W 1967 roku Słupiec dostał prawa miejskie, a 1 stycznia 1973 roku włączono go do Nowej Rudy jako dzielnicę.

W latach 1971–1972 wyremontowano dachy kościoła i wieży, odnowiono malowidła w nawie, a w prezbiterium położono granitową posadzkę. W latach 80. granit pojawił się też w nawie. W 1992 roku w nawie wstawiono nowe witraże, zaprojektowane przez Tomasza Pućkowskiego. W 2009 roku dach nad nawą pokryto miedzią.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Bach A., Urkundliche Kirchen-Geschichte der Grafschaft Glatz, Breslau 1841
  • Berger A., Eine Übersicht über die Pfarreien und Kuratien der Grafschaft Glatz 1841–1946, Herford 1961
  • Hoffmann J., Goldwiese. Kurze Geschichte der kath. Pfarreien des Kreises Neurode: Schlegel, Neuroder Heimatblätter 2 (nr 17), 1926
  • Just W., Schlegel. Ein Streifzug durch die Geschichte des Dorfes, Die Grafschaft Glatz 27/1932

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Nowa Ruda: inne miejsca

    Cały przewodnik po Nowej Rudzie

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Czarny Most i wiadukty Kolei Górskiej w Nowej Rudzie

    Czarny Most w Nowej Rudzie: stalowy most kolejowy nad Woliborką z lat 1879–1880, wiadukt w Zdrojowisku, żelbetowy wiadukt drogowy i dworzec na linii do Wałbrzycha.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Górny w Nowej Rudzie, siedziba syna Stillfrieda

    Dwór Górny w Nowej Rudzie: renesansowy dwór z 1598 roku przy Kościelnej, zbudowany dla Bernharda Stillfrieda, z portalem zdobionym herbami i delfinami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, czyli Zameczek

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, dzielnicy Nowej Rudy: zwarty dom z czerwonego piaskowca z około 1600 roku, zwany Drogosławskim Zameczkiem.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: kaplica i wieża widokowa

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: barokowa kaplica pielgrzymkowa Stillfriedów z 1644 roku i kamienna wieża widokowa z 1911 roku na szczycie 647 m n.p.m.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kamienice Nowej Rudy: ulica Piastów i podcienia przy Rynku 7

    Stare kamienice Nowej Rudy: dawna ulica szewców Piastów z domem drukarza Klambta i reliefem lekarza oraz podcieniowa kamienica przy Rynku 7 z lat 1593–1603.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie, fundacja sukiennika

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie: barokowy domek z lat 1765–1767, ufundowany przez sukiennika Antona Klambta, ze schodami i kalwarią z 1773 roku.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie, dawny zbór ewangelicki

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie: kamienny kościół ewangelicki z lat 1866–1868 w typie szkoły berlińskiej, po wojnie sklep, od 1997 roku znów świątynia.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu w Nowej Rudzie

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu: wotum mieszkańców Słupca za ocalenie przed zarazą z 1680 roku, z włoskimi sztukateriami i pustelnią.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Drogosławiu, kościół górników

    Kościół św. Barbary w Nowej Rudzie-Drogosławiu: świątynia górniczego przedmieścia z lat 1910–1911, z masywną fasadą w duchu romańskim i malowanymi stropami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie, neogotyk Ebersa

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie: największa neogotycka świątynia ziemi kłodzkiej, zbudowana z barwnej cegły po pożarze z 1884 roku według projektu Ebersa.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Świętego Krzyża w Nowej Rudzie pod skałą Boguszy

    Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Nowej Rudzie: miejsce najstarszej parafii, barokowa świątynia z 1726 roku i jej walka ze szkodami górniczymi.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie z lat 1500–1502

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie: późnogotycka świątynia przy Cmentarnej, w której schronili się katolicy, gdy panowie miasta przeszli na protestantyzm.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Ratusz w Nowej Rudzie i sala rady pod drewnianym stropem

    Ratusz w Nowej Rudzie: jasny gmach z detalami z czerwonego piaskowca z lat 1892–1894, sala rady pod drewnianym stropem i szlifowane szyby ze scenami z życia miasta.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kopalnie Nowej Rudy: szyby Lech, Anna i Jan, łaźnie i sztolnia

    Zabytki górnicze Nowej Rudy: maszynownia szybu Lech, wieża szybu Anna, kopalnia Jan w Słupcu, łaźnie górnicze i podziemna trasa z kolejką w sztolni.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Zamek Stillfriedów w Nowej Rudzie nad Włodzicą

    Zamek w Nowej Rudzie: siedziba Donynów i Stillfriedów nad Włodzicą, przebudowana w 1796 roku na pałac z barokowym frontem od strony rynku.

    Otwórz pełną mapę ↗