Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu w Nowej Rudzie

Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu: wotum mieszkańców Słupca za ocalenie przed zarazą z 1680 roku, z włoskimi sztukateriami i pustelnią.

Biały kościół z czerwonym dachem nawy i szarą kopułą z latarnią nad częścią ołtarzową, przed nim plac i drzewa.
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Zanim stanął tu kościół, na szczycie Kościelca stał krzyż. Chorzy mieszkańcy Słupca przychodzili się przy nim modlić. W 1680 roku, gdy okolicę nawiedziła zaraza, a Słupiec ocalał, zbudowali w tym miejscu kaplicę jako wotum. Dziś kościół Matki Boskiej Bolesnej stoi na górze nazywanej też Górą Wszystkich Świętych, na północny zachód od Słupca, we Wzgórzach Włodzickich.

Wotum za ocalenie przed zarazą

Kaplicę poświęcono Matce Boskiej Bolesnej i Czternastu Wspomożycielom. Konsekrowano ją w listopadzie 1680 roku. Zbudowano ją jako budowlę centralną, na planie krzyża greckiego, z trzema płytkimi ramionami. Jej sklepione wnętrze ozdobiono gęstą sztukaterią w formach z lat około 1650–1690. To jeden z niewielu przykładów wczesnobarokowej sztukaterii włoskiego pochodzenia na ziemi kłodzkiej.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla

Rozbudowa i pustelnia

Zapewne w pierwszej ćwierci XVIII wieku do kaplicy dobudowano nawę z fasadą podzieloną płaskimi pilastrami, niszami na rzeźby i jeszcze wczesnobarokowym portalem. Dawna kaplica stała się wtedy prezbiterium. W 1731 i w 1752 roku ją odnawiano.

W 1807 roku kościół znów rozbudowano. Do nawy dostawiono przybudówkę z zakrystią, a na piętrze z pustelnią. Prowadził do nich wąski korytarz, poprowadzony równolegle do nawy i połączony z nią i z chórem. Miał osobne wejście w poszerzonej fasadzie, którą zwieńczono nowym, wysokim, trójkątnym szczytem. Do nawy wbudowano chór muzyczny z balustradą w duchu późnego baroku i rokoka. W 1812 roku kościół dostał nowy, mocno spłaszczony hełm.

W latach 1835–1837 przeprowadzono remont, przy którym powstało nowe sklepienie nawy i kamienne posadzki. W 1849 roku malarze ze Słupca, Wilhelm Hanschild i Aloys Richter, ozdobili wnętrze freskami w stylu późnego baroku. Kolejne remonty, także hełmu, przeprowadzono w 1868 i w 1903 roku. W 1903 roku zbudowano cokoły z czerwonego piaskowca i przypory, a malarze ze Słupca, Joseph i Oswald Völkelowie, wykonali nowe malowidła. W 1855 roku powstała droga krzyżowa, a w 1880 roku kościół dostał nową figurę Madonny.

Na górę od XVIII wieku przychodziły pielgrzymki.

Jak wygląda

Najstarsza część, dzisiejsze prezbiterium, ma kształt krzyża z trzema płytkimi ramionami. Okna półkoliste osadzono wysoko w ścianach. Nakrywa ją ośmioboczny, spłaszczony hełm z latarnią. Ściany są gładkie, bez podziałów, a otwory bez obramień. Od zachodu dobudowano niższą nawę na planie trapezu, z kaplicą, przybudówką i kamiennymi przyporami. Jej fasada była pierwotnie węższa i symetryczna, a po rozbudowie poszerzono ją tylko z jednej strony. Zostały na niej narożne pilastry, gzyms u podstawy szczytu, kamienny portal i trzy nisze na rzeźby.

Wnętrze kościoła widziane z chóru: rzędy ławek, za nimi złocony ołtarz pod sklepieniem ze sztukateriami i malowanymi polami, u sufitu żyrandole.
Wnętrze kościoła widziane z chóru: rzędy ławek, za nimi złocony ołtarz pod sklepieniem ze sztukateriami i malowanymi polami, u sufitu żyrandole. Fot. Bobolo94, CC BY-SA 3.0

W środku prezbiterium otwiera się na nawę wysokim, półkolistym łukiem. Ściany dzielą pilastry z trzonami malowanymi na wzór marmuru, a we wnękach są nisze w architektonicznych ramach. Sklepienie zdobią sztukaterie: ozdobne tarcze z malowanymi polami, girlandy roślinne i draperie. Na malowanych polach przedstawiono Ducha Świętego, aniołki z narzędziami Męki Pańskiej, chustę z odbiciem twarzy Chrystusa i tabliczkę z krzyża z napisem INRI. Podobne sceny wypełniają sklepienia wnęk, gdzie są też motywy kultu Serca Jezusowego i alegorie zbawienia. Drewniana balustrada chóru jest malowana na wzór marmuru.

Biało-złote wnętrze z bogatą sztukaterią na sklepieniu, w głębi złocony ołtarz, po bokach ławki.
Biało-złote wnętrze z bogatą sztukaterią na sklepieniu, w głębi złocony ołtarz, po bokach ławki. Fot. Bobolo94, CC BY-SA 3.0

Wyposażenie tworzą ołtarz główny z 1816 roku, w stylu łączącym późny barok z klasycyzmem, klasycystyczny ołtarz boczny w kaplicy z XIX wieku, balustrada przed ołtarzem z początku XIX wieku i ławki z 1807 roku.

Z ruiny do sanktuarium

Po 1945 roku kościoła nie używano. Najbardziej ucierpiała nawa z przybudówkami, a w latach 80. kościół stał bez dachu. W latach 1994–2000 nawę odbudowano, a cały kościół wyremontowano. Ponownie poświęcono go w 1996 roku, jeszcze w trakcie prac. Od 2002 roku jest Sanktuarium Ziemi Noworudzkiej.

Udostępnij Facebook
Źródła

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Nowa Ruda: inne miejsca

    Cały przewodnik po Nowej Rudzie

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Czarny Most i wiadukty Kolei Górskiej w Nowej Rudzie

    Czarny Most w Nowej Rudzie: stalowy most kolejowy nad Woliborką z lat 1879–1880, wiadukt w Zdrojowisku, żelbetowy wiadukt drogowy i dworzec na linii do Wałbrzycha.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Górny w Nowej Rudzie, siedziba syna Stillfrieda

    Dwór Górny w Nowej Rudzie: renesansowy dwór z 1598 roku przy Kościelnej, zbudowany dla Bernharda Stillfrieda, z portalem zdobionym herbami i delfinami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, czyli Zameczek

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, dzielnicy Nowej Rudy: zwarty dom z czerwonego piaskowca z około 1600 roku, zwany Drogosławskim Zameczkiem.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: kaplica i wieża widokowa

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: barokowa kaplica pielgrzymkowa Stillfriedów z 1644 roku i kamienna wieża widokowa z 1911 roku na szczycie 647 m n.p.m.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kamienice Nowej Rudy: ulica Piastów i podcienia przy Rynku 7

    Stare kamienice Nowej Rudy: dawna ulica szewców Piastów z domem drukarza Klambta i reliefem lekarza oraz podcieniowa kamienica przy Rynku 7 z lat 1593–1603.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie, fundacja sukiennika

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie: barokowy domek z lat 1765–1767, ufundowany przez sukiennika Antona Klambta, ze schodami i kalwarią z 1773 roku.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie, dawny zbór ewangelicki

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie: kamienny kościół ewangelicki z lat 1866–1868 w typie szkoły berlińskiej, po wojnie sklep, od 1997 roku znów świątynia.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Drogosławiu, kościół górników

    Kościół św. Barbary w Nowej Rudzie-Drogosławiu: świątynia górniczego przedmieścia z lat 1910–1911, z masywną fasadą w duchu romańskim i malowanymi stropami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Katarzyny w Słupcu i wilczy łeb w murze

    Kościół św. Katarzyny w Nowej Rudzie-Słupcu: neogotycka świątynia z czerwonego piaskowca z lat 1885–1887, z romańskim kamieniem z wilczym łbem w ścianie.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie, neogotyk Ebersa

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie: największa neogotycka świątynia ziemi kłodzkiej, zbudowana z barwnej cegły po pożarze z 1884 roku według projektu Ebersa.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Świętego Krzyża w Nowej Rudzie pod skałą Boguszy

    Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Nowej Rudzie: miejsce najstarszej parafii, barokowa świątynia z 1726 roku i jej walka ze szkodami górniczymi.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie z lat 1500–1502

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie: późnogotycka świątynia przy Cmentarnej, w której schronili się katolicy, gdy panowie miasta przeszli na protestantyzm.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Ratusz w Nowej Rudzie i sala rady pod drewnianym stropem

    Ratusz w Nowej Rudzie: jasny gmach z detalami z czerwonego piaskowca z lat 1892–1894, sala rady pod drewnianym stropem i szlifowane szyby ze scenami z życia miasta.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kopalnie Nowej Rudy: szyby Lech, Anna i Jan, łaźnie i sztolnia

    Zabytki górnicze Nowej Rudy: maszynownia szybu Lech, wieża szybu Anna, kopalnia Jan w Słupcu, łaźnie górnicze i podziemna trasa z kolejką w sztolni.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Zamek Stillfriedów w Nowej Rudzie nad Włodzicą

    Zamek w Nowej Rudzie: siedziba Donynów i Stillfriedów nad Włodzicą, przebudowana w 1796 roku na pałac z barokowym frontem od strony rynku.

    Otwórz pełną mapę ↗