Kamienice Nowej Rudy: ulica Piastów i podcienia przy Rynku 7

Stare kamienice Nowej Rudy: dawna ulica szewców Piastów z domem drukarza Klambta i reliefem lekarza oraz podcieniowa kamienica przy Rynku 7 z lat 1593–1603.

Różowa kamienica z dwiema łukowymi arkadami podcienia na parterze, stojąca w pierzei rynku między wyższymi kamienicami.
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

W latach 20. XX wieku dom przy ulicy Piastów 5 należał do lekarza Schönwiesego i wtedy na jego fasadzie pojawiła się płaskorzeźba. Chorzy, kalecy i matka z dzieckiem idą w niej ku lekarzowi, a obok widnieje laska Eskulapa i litery SCH. Zaprojektował ją noworudzki nauczyciel rysunku Hermann Grosser, a wykuł kłodzki rzeźbiarz Wagner.

Ulica szewców nad Włodzicą

Ulica Piastów leży około 150 metrów na północ od rynku i biegnie równolegle do rzeki Włodzicy. Domy po zachodniej stronie ulicy stoją tuż nad brzegiem rzeki, a po wschodniej u stóp skarpy, nad którą biegną ulice Kopernika i Piłsudskiego. Już w drugiej połowie XVI wieku zabudowa była tu gęsta. Dokumenty kupna i sprzedaży domów z tego czasu nazywają wschodnią stronę ulicy Długą Dzielnicą (Lange Viertel).

Na planie F. B. Wernera z 1736 roku ulica nazywała się Schusterlauben, czyli podcienie szewców. Potem była uliczką, a od 1848 roku ulicą Szewską. Rysunek Wernera pokazuje szereg murowanych domów z drewnianymi szczytami. W dolnej, najstarszej części miasta stały też podcieniowe domki tkaczy, którzy płukali płótno w rzece.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla

Rynek 7: podcienia z XVI wieku

Kamienica przy Rynku 7 należy do najstarszych domów wokół rynku. Rynek wytyczono około 1442 roku, a mury tego domu wzniesiono w latach 1593–1603. Około 1735 roku był to dom piętrowy z podcieniami i sienią na przestrzał. Przebudowa z 1811 roku przyniosła nowe detale, między innymi kamienne portale.

W wielkim pożarze miasta w 1884 roku najbardziej ucierpiało centrum. Kamienica nie spłonęła cała, zniszczone zostały tylko górne kondygnacje. Jako jedna z nielicznych zachowała po odbudowie dawną linię zabudowy i podcienia. Podwyższono ją tylko o piętro i poddasze. Podcienia są sklepione półkoliście z wcięciami i opierają się na filarach z piaskowca. W środku zachowała się sień ze sklepieniami w kształcie żagli i zabytkowa kolumna.

Domy wschodniej pierzei

Ulicę otwiera dom przy Piastów 1 z 1815 roku. Stoi trochę cofnięty i ukośnie do reszty pierzei, przy małym placyku u wylotu mostu. Zbudowano go na miejscu dawnych domów podcieniowych, na murach starszych budynków, stąd jego zawiły układ. Fundamenty i część murów parteru są z łupanego piaskowca. Portal i obramienia okien wykuto z czerwonego piaskowca.

Żółty piętrowy dom z wysokim czerwonym dachem, ustawiony ukośnie na rogu ulicy, za nim pierzeja kamienic schodząca w dół.
Żółty piętrowy dom z wysokim czerwonym dachem, ustawiony ukośnie na rogu ulicy, za nim pierzeja kamienic schodząca w dół. Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Dom przy Piastów 5 powstał w 1925 roku z przebudowy dwóch sąsiednich kamienic. Ta od południa pochodziła z 1786 roku. Jej portal z tą datą w zworniku został w ścianie od podwórza, a datę powtórzono w nowym portalu od ulicy. Za czasów lekarza Schönwiesego fasadę ozdobiono fryzem z płaskorzeźbą, którą można opisać hasłami noc i dzień, choroba i zdrowie. Na gzymsie siedzi kogut, znak apteki. Apteka działa tu do dziś. Przez wiele lat mieszkał w tym domu lekarz Karol Maliszewski, poeta, prozaik i krytyk literacki.

Płaskorzeźba: chorzy, kalecy i matka z dzieckiem idą ku lekarzowi, po prawej laska z wężem i litery SCH.
Płaskorzeźba: chorzy, kalecy i matka z dzieckiem idą ku lekarzowi, po prawej laska z wężem i litery SCH. Fot. Tomasz Leśniowski, CC BY-SA 3.0

Dom przy Piastów 7 , z przełomu XVIII i XIX wieku, powstał z połączenia dwóch węższych domów. Pośrodku prowadzi sklepiony przejazd bramny, ujęty kamiennym portalem z jasnożółtego piaskowca, z rozetami w łuku. U dołu portalu wykuto wykrzywione kamienne twarze. Miejscowi nazywają je ustami prawdy. W głębi podwórza, pod skarpą, stoi magazynek z czerwonego piaskowca z drugiej połowy XVIII wieku.

Kamienny portal z półkolistym łukiem obsadzonym okrągłymi rozetami, u dołu po obu stronach rzeźbione twarze, w środku otwarte drewniane wrota.
Kamienny portal z półkolistym łukiem obsadzonym okrągłymi rozetami, u dołu po obu stronach rzeźbione twarze, w środku otwarte drewniane wrota. Fot. Tomasz Leśniowski, CC BY-SA 3.0

Dom drukarza Klambta

Dom przy Piastów 19 stoi na działce zabudowanej prawdopodobnie około 1600 roku. Z tamtego czasu zachowały się sklepiona piwnica, mury z cegły i kamienia do połowy drugiej kondygnacji i część sklepień sieni. Na początku XIX wieku dom należał do małżeństwa Kaspra Klambta i Magdaleny z Völkelów, oboje z rodzin związanych z cechem szewców.

Ich syn Wenzel Wilhelm Klambt urodził się 9 lutego 1811 roku. Skończył gimnazjum w Kłodzku, dwa lata studiował teologię we Wrocławiu, po czym wrócił do Nowej Rudy i postanowił wydawać własną gazetę. W 1843 roku założył wydawnictwo z drukarnią. Mieściły się w domu ogrodowym na tyłach działki. Gazeta nazywała się „Hausfreund”, czyli przyjaciel domu, i miała szerzyć kulturę mieszczańską. Klambt otworzył też wypożyczalnię książek dla mieszkańców. Zmarł 1 września 1883 roku, a jego wydawnictwo działało dalej pod nazwą Klambt-Verlag. W 1885 roku drukarnię przeniesiono do nowej siedziby.

Za domem był ogród o regularnym układzie. Dom ogrodowy łączył formy renesansowe z drewnianymi elementami typowymi dla budownictwa górskiego. Wyburzono go w XXI wieku. Samą kamienicę około 1890 roku podwyższono o piętro i strych i przykryto płaskim dachem, a fasada dostała obecny wystrój. Zmianę dachu wymusiły przepisy wprowadzone po pożarze z 1884 roku. Ogień ulicy Piastów nie objął, ale od 1888 roku w mieście trzeba było budować ściany ogniowe.

Trzykondygnacyjna szarozielona kamienica z ozdobnymi obramieniami okien i sklepem na parterze.
Trzykondygnacyjna szarozielona kamienica z ozdobnymi obramieniami okien i sklepem na parterze. Fot. Jacek Halicki, CC BY 3.0

Szczyty i portale północnego krańca

Dom przy Piastów 21 pochodzi z przełomu XVIII i XIX wieku i był przebudowany w 1813 roku. Ma późnobarokowy szczyt o falistym, wklęsło-wypukłym zarysie, rzadki w Nowej Rudzie. Fasadę zdobi szeroki kamienny portal ze zwornikiem, a obok wejścia jest okno w kamiennym obramieniu z ręcznie kutą kratą.

Wąski dom z falistym barokowym szczytem od ulicy i szerokim kamiennym portalem z drewnianymi wrotami.
Wąski dom z falistym barokowym szczytem od ulicy i szerokim kamiennym portalem z drewnianymi wrotami. Fot. Jacek Halicki, CC BY 3.0

Dom przy Piastów 23 stoi szczytem do ulicy. Datę budowy, 1799, wykuto na kamiennym portalu. Dolne kondygnacje wymurowano z piaskowca i cegły, wyższe z samej cegły. Od podwórza dobudowano kilkupiętrową drewnianą werandę na słupach.

Tył kamienicy od podwórza, z dobudowaną drewnianą werandą na kilka pięter.
Tył kamienicy od podwórza, z dobudowaną drewnianą werandą na kilka pięter. Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Dom przy Piastów 25 zbudowano w XVIII wieku jako piętrowy, zapewne szczytem do ulicy. Pod koniec XIX wieku dobudowano drugie piętro i wysokie poddasze pod płaskim dachem, a fasadę przerobiono, zostawiając dawną kamieniarkę. Na kamiennym portalu widać stary numer domu, 164.

Ostatni w pierzei jest dom przy Piastów 27 z pierwszej połowy XVIII wieku. Dawny dom pod numerem 29 rozebrano, więc za nim jest już tylko pusty plac i potok Woliborka, który wpada tu do Włodzicy. Wzdłuż długiej działki ciągnie się oficyna z połowy XIX wieku, a podwórze wybrukowano kocimi łbami. Na podeście pierwszego piętra zostały dwuskrzydłowe drzwi z płycinami, być może jeszcze z XVIII wieku.

Narożny dom z falistym szczytem i sąsiednia jasna kamienica z ozdobnymi obramieniami okien, na końcu pierzei przy zieleni.
Narożny dom z falistym szczytem i sąsiednia jasna kamienica z ozdobnymi obramieniami okien, na końcu pierzei przy zieleni. Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Dom przy Cmentarnej 6

Po drugiej stronie Włodzicy, przy ulicy Cmentarnej, stoi szeroki dom zbudowany w 1812 roku na działce, która w 1736 roku była jeszcze pusta. Najpierw miał dwuspadowy dach, a jego główną ozdobą był późnobarokowy kamienny portal z ludowym ornamentem. Okna parteru dostały obramienia z czerwonego piaskowca. W trzeciej ćwierci XIX wieku dom podwyższono i przykryto płaskim dachem, a elewację przerobiono w duchu klasycyzmu.

Kamienny portal z czerwonego piaskowca z ozdobnym zwornikiem, w nim stare drewniane drzwi, obok tabliczka z numerem 6.
Kamienny portal z czerwonego piaskowca z ozdobnym zwornikiem, w nim stare drewniane drzwi, obok tabliczka z numerem 6. Fot. Przemek (NR), fotopolska.eu
Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Nowa Ruda: inne miejsca

    Cały przewodnik po Nowej Rudzie

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Czarny Most i wiadukty Kolei Górskiej w Nowej Rudzie

    Czarny Most w Nowej Rudzie: stalowy most kolejowy nad Woliborką z lat 1879–1880, wiadukt w Zdrojowisku, żelbetowy wiadukt drogowy i dworzec na linii do Wałbrzycha.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Górny w Nowej Rudzie, siedziba syna Stillfrieda

    Dwór Górny w Nowej Rudzie: renesansowy dwór z 1598 roku przy Kościelnej, zbudowany dla Bernharda Stillfrieda, z portalem zdobionym herbami i delfinami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, czyli Zameczek

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, dzielnicy Nowej Rudy: zwarty dom z czerwonego piaskowca z około 1600 roku, zwany Drogosławskim Zameczkiem.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: kaplica i wieża widokowa

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: barokowa kaplica pielgrzymkowa Stillfriedów z 1644 roku i kamienna wieża widokowa z 1911 roku na szczycie 647 m n.p.m.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie, fundacja sukiennika

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie: barokowy domek z lat 1765–1767, ufundowany przez sukiennika Antona Klambta, ze schodami i kalwarią z 1773 roku.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie, dawny zbór ewangelicki

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie: kamienny kościół ewangelicki z lat 1866–1868 w typie szkoły berlińskiej, po wojnie sklep, od 1997 roku znów świątynia.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu w Nowej Rudzie

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu: wotum mieszkańców Słupca za ocalenie przed zarazą z 1680 roku, z włoskimi sztukateriami i pustelnią.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Drogosławiu, kościół górników

    Kościół św. Barbary w Nowej Rudzie-Drogosławiu: świątynia górniczego przedmieścia z lat 1910–1911, z masywną fasadą w duchu romańskim i malowanymi stropami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Katarzyny w Słupcu i wilczy łeb w murze

    Kościół św. Katarzyny w Nowej Rudzie-Słupcu: neogotycka świątynia z czerwonego piaskowca z lat 1885–1887, z romańskim kamieniem z wilczym łbem w ścianie.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie, neogotyk Ebersa

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie: największa neogotycka świątynia ziemi kłodzkiej, zbudowana z barwnej cegły po pożarze z 1884 roku według projektu Ebersa.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Świętego Krzyża w Nowej Rudzie pod skałą Boguszy

    Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Nowej Rudzie: miejsce najstarszej parafii, barokowa świątynia z 1726 roku i jej walka ze szkodami górniczymi.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie z lat 1500–1502

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie: późnogotycka świątynia przy Cmentarnej, w której schronili się katolicy, gdy panowie miasta przeszli na protestantyzm.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Ratusz w Nowej Rudzie i sala rady pod drewnianym stropem

    Ratusz w Nowej Rudzie: jasny gmach z detalami z czerwonego piaskowca z lat 1892–1894, sala rady pod drewnianym stropem i szlifowane szyby ze scenami z życia miasta.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kopalnie Nowej Rudy: szyby Lech, Anna i Jan, łaźnie i sztolnia

    Zabytki górnicze Nowej Rudy: maszynownia szybu Lech, wieża szybu Anna, kopalnia Jan w Słupcu, łaźnie górnicze i podziemna trasa z kolejką w sztolni.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Zamek Stillfriedów w Nowej Rudzie nad Włodzicą

    Zamek w Nowej Rudzie: siedziba Donynów i Stillfriedów nad Włodzicą, przebudowana w 1796 roku na pałac z barokowym frontem od strony rynku.

    Otwórz pełną mapę ↗