Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
W tylnej ścianie Dworu Górnego przy ulicy Kościelnej 30 jest portal, którego dziś nie widać od ulicy. Kamieniarz obsypał go ozdobami: rzeźbionymi twarzami, delfinami, liśćmi, girlandami i rogami obfitości, a nad wejściem ułożył pas z herbami. Obramienie wykuto w 1598 roku, gdy ta ściana była jeszcze frontem.
Dwory dla pięciu synów
Od 1472 roku noworudzkie dobra należały do rodu von Stillfried und Rattonitz, a od 1595 roku do zamożnego Heinricha starszego z linii ze Ścinawki Średniej. Wychował się na książęcym dworze w Legnicy, przeszedł na protestantyzm i bywał starostą hrabstwa kłodzkiego. Pod koniec życia zadbał o przyszłość pięciu synów. Podzielił między nich rodzinne dobra i postawił dla nich dwory: we Włodowicach Dolnych w 1594 roku, we Włodowicach Górnych w 1598 roku, w Drogosławiu i Sokolicy około 1600 roku i w Jugowie w 1605 roku.
Dobra we Włodowicach Górnych powstały z kilku posiadłości przy wylocie ulicy Kościelnej, wtedy tuż za granicą miasta, na terenie wiejskiej gminy Włodowice. Dziś to Nowa Ruda. Heinrich kupił je od noworudzkich mieszczan Georga Schilddacha i Mathesa Breuera. W 1597 roku utworzył z nich nowe dobra dla syna Bernharda. Założył folwark, nazwany Górnym (Oberhof), i postawił dwór. Bernhard mieszkał w nim w latach około 1598–1615. Przyłączono do jego dóbr także Świerki, Bartnicę i Sokolec.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla
Bernhard, luteranin i więzień
Po 1615 roku ten sam Bernhard opuścił Dwór Górny. Jako Bernhard I przejął noworudzkie lenno i rządził nim razem z bratem. Był luteraninem i wziął udział w wystąpieniach przeciw cesarzowi. W 1625 roku go aresztowano. Stracił noworudzkie lenno i połowę dóbr dziedzicznych. Wkrótce wrócił do katolicyzmu i zaczął zabiegać o zwrot majątku. Udało mu się połowicznie: w 1632 roku Stillfriedowie dostali od cesarza tylko część lenna i połowę skonfiskowanych dóbr. Zmarł w 1637 roku. W drugiej połowie XVII wieku rodzinne majątki znów były rozległe i obejmowały także Dwór Górny.
Do 1803 roku Dwór Górny należał do kolejnych panów Nowej Rudy z rodu Stillfriedów, a do 1810 roku do Friedricha Augusta, ostatniego z nich. Potem krótko mieli go hrabiowie von Magnis z Bożkowa, a następnie rodzina von Tschischwitz, do około 1930 roku. Od 1937 roku właścicielem był Alfred von Aulock z Poliwody na Opolszczyźnie. Od 1886 roku dobra parcelowano, a przed 1926 roku resztę przyłączono do Nowej Rudy.
Renesans z gotyckimi przyzwyczajeniami
Dwór postawiono na platformie wciętej w zbocze wzgórza. Zbudowali go miejscowi budowniczowie i kamieniarze. Jest typową renesansową siedzibą szlachecką z lat około 1580–1600: wydłużoną, z bocznymi szczytami, z sienią pośrodku i dwoma rzędami pomieszczeń, z których przedni jest szerszy. Klatkę schodową poprowadzono jak tunel.
Budowniczowie trzymali się jednak starych, gotyckich zwyczajów. Schody umieścili w narożniku sieni, a okna rozmieścili tam, gdzie wypadały pomieszczenia, a nie w równych rzędach. Okna dostały gotyckie obramienia z ukośnie ściętymi narożami. Sklepienia półkoliste z wcięciami ułożono tak, żeby przypominały późnogotyckie sklepienia z siatką żeber.
Renesansowy portal z 1598 roku, z czerwonego piaskowca, został w ścianie, która była frontem, a dziś jest tyłem domu. Portale z herbami mają na ziemi kłodzkiej jeszcze tylko dwory w Międzylesiu, Roztokach i Starej Łomnicy. Obok niego jest okno klatki schodowej, a nad nim podwójne okno sieni na piętrze.
Pożar i przebudowa
Od drugiej połowy XVII wieku dwór służył tylko od czasu do czasu jako siedziba szlachecka, potem jako dom zarządcy majątku. W 1823 roku spłonął i został odbudowany. W drugiej połowie XIX wieku przebudowano go gruntownie. Podwyższono go o mieszkalne poddasze. Dawną tylną ścianę zamieniono na front, a w jednym z pomieszczeń urządzono nową sień. Z boku nowej fasady dostawiono wieżę, która pod koniec XIX wieku dostała obecny ośmioboczny hełm. Elewacje dostały prosty, klasycyzujący wystrój.
W nowej fasadzie, też niesymetrycznie, osadzono portal w duchu angielskiego gotyku epoki Tudorów, z wiązkami wałków, profilowanym łukiem i łamanym gzymsem. Nad nim umieszczono dwie płyty z herbami rodzin von Tschischwitz i von Aulock.
Na wschód od dworu założono folwark. Pod koniec XIX wieku teren na zachód od dworu zamieniono w park.
Wnętrza
Sień z przodu domu łączy się ze sklepionym przejazdem, na wzór domów miejskich. W jej zachodniej ścianie jest kamienny portal ze ściętym narożem. W narożniku sieni zaczyna się główna klatka schodowa, z kamiennymi schodami pod półkolistym sklepieniem. Pozostałe pomieszczenia parteru też mają sklepienia, a dwa z nich drewniane stropy. Jedno z nich, dawna świetlica dworska, miało strop malowany i z ozdobnie ułożonymi belkami. Pod dworem są piwnice winne, używane od XVI wieku.
Od domu kultury do hotelu
W końcu lat 60. albo na początku lat 70. XX wieku dwór wyremontowała kopalnia węgla. Podzielono wtedy wnętrza ściankami, wydzielono pomieszczenie na strychu i położono nowe tynki. Mieściły się tu dom kultury dla dzieci i młodzieży oraz komenda hufca harcerzy.
W 2010 roku dwór kupił prywatny właściciel i do 2012 roku go odnowił. W czasie remontu odnaleziono srebrny serwis rodziny von Tschischwitz, liczący 195 elementów. Dziś w dworze działa hotel z restauracją.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Dwór Górny w Nowej Rudzie, oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, 2001
Bibliografia
- Wittig J., Chronik der Stadt Neurode, Neurode 1937
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…