Rzeźnia miejska i młyn przy Mickiewicza w Jaworze

Rzeźnia miejska i młyn w Jaworze stoją przy ul. Mickiewicza. Rzeźnię miasto zbudowało pod koniec XIX wieku, młyn z 1898 roku napędzała woda z młynówki.

Na zachód od starego miasta, przy ulicy Mickiewicza, która wyprowadza z Jawora w stronę Jeleniej Góry, stoją obok siebie dwa zakłady z końca XIX wieku: miejska rzeźnia i młyn. Dzieli je około stu metrów. Oba zbudowano z cegły i kamienia, oba leżą blisko Nysy Szalonej.

Rzeźnia, którą zbudowało miasto

Jawor słynął z kiełbasek. Na ich święcie 9 i 10 września 1933 roku zjedzono 6000 kilogramów kiełbasek i wypito 8000 litrów piwa. Potrzeba było do tego około tysiąca świń.

Rzeźnię miejską wzniesiono pod koniec XIX wieku na zlecenie władz miasta. To gmina była właścicielem gruntu, a później użytkownikiem zakładu. Autora projektu ani wykonawców nie udało się ustalić. Rzeźnia leży około 500 metrów na południowy zachód od rynku, po wschodniej stronie ulicy Mickiewicza. Około 150 metrów dalej na wschód płynie Nysa Szalona.

Teren ma kształt prostokąta. Zamykają go ulice Kasprowicza od wschodu, Brzechwy od południa i Mickiewicza od zachodu. Budynki stoją w dwóch równoległych rzędach, a między nimi jest długi, wybrukowany dziedziniec. Cały teren otaczał kiedyś ceglany mur. Przy bocznej bramie przetrwał jego niewielki odcinek, z kwadratowymi ceglanymi słupkami zakończonymi profilowanymi głowicami.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jawor: drewniany Kościół Pokoju i zamek książąt jaworskich

Od poczekalni dla bydła do chłodni

Od ulicy stały budynki pomocnicze. Na południu jest długa, parterowa poczekalnia dla zwierząt przeznaczonych na ubój. W środku ma osiem pomieszczeń, w tym dwa duże: dla świń i dla bydła. Wydzielono w niej też miejsce na stację transformatorową.

W głębi działki ciągnie się część produkcyjna. Po kolei stoją tam: hala uboju bydła, budynek przerobu mięsa, hala uboju świń, rozbieralnia mięsa, chłodnia z przedchłodnią i kotłownia z fabrycznym kominem. Kolejne budynki łączą wspólne ściany z przejściami, tak że można przejść przez wszystkie po kolei, z jednego do drugiego. Wszystkie mają ściany z pełnej cegły grubości około 55 centymetrów, częściowo obłożone od zewnątrz płytami łamanego granitu. Ściany chłodni przełożono w środku warstwą korka, żeby trzymały chłód. Nad kotłownią góruje okrągły ceglany komin. Za halami uboju stały niskie, ceglane magazyny odpadków. Dziś zostały z nich tylko fragmenty fundamentów i ścian.

Dom dyrektora i magazyn skór

Najokazalszy jest budynek administracyjno-mieszkalny w północno-zachodnim rogu terenu, wzdłuż ulicy Mickiewicza. Mieściły się w nim biura z laboratorium, mieszkanie dyrektora i mieszkania pracowników. W północnej części parteru był magazyn skór, a nad nim mieszkania.

Między częścią mieszkalną i magazynową jest szeroka brama przejazdowa na dziedziniec, zamknięta skrzydłami z profilowanych stalowych prętów. Elewacja wschodnia ma wysunięty środek z wejściem. Na dole jest obłożona płytami granitu, wyżej ma odsłoniętą cegłę i gzyms biegnący przez całą szerokość. Okna zamykają płaskie łuki. W środku zachowały się schody z granitowymi stopniami i stalową balustradą z drewnianą poręczą oraz drewniane schody z toczonymi tralkami.

Elewacje rzeźni przetrwały prawie bez zmian, ale wnętrza przebudowano. W połowie lat 70. XX wieku zbudowano nową kotłownię i magazyn. W latach 1988–1990 zakład przebudowywano dla Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej. Wzdłuż hal postawiono budynki przetwórni owocowo-warzywnej, które pod koniec lat 90. stały w stanie surowym. Do hali uboju bydła dostawiono sześcioboczną smalcownię. W 1999 roku rzeźnia nie była już używana.

Młyn z 1898 roku

Sto metrów na północ od rzeźni, przy trójkątnym placyku u zbiegu ulic Mickiewicza i Chrobrego, stoi młyn . Leży około 450 metrów od rynku i 100 metrów od koryta Nysy Szalonej. Zbudowano go w 1898 roku. Kto go zaprojektował, zbudował i do kogo należał przed 1945 rokiem, nie wiadomo.

Na początku młyn napędzała woda z młynówki, czyli kanału płynącego z zachodu na wschód do Nysy. Później dobudowano kotłownię węglową z kominem, a młyn korzystał też z prądu. Razem z młynem postawiono dom mieszkalny właściciela i pracowników, magazyn mąki i turbinownię. Dom rozbudowano na północ, najpewniej w okresie międzywojennym.

Budynki łączą się ścianami szczytowymi. Pośrodku stoi właściwy młyn. Jego ściany z pełnej cegły mają około 60 centymetrów grubości i stoją na ławie z kamieni polnych. Drewniane stropy na parterze podpierają dwa żeliwne słupy o średnicy 15 centymetrów. Od wschodu przylega piętrowy dom mieszkalny z dachem o dwóch nierównych połaciach: południowa jest stroma, pokryta dachówką, północna łagodna, kryta papą. Część domu zajmowały biuro i pomieszczenia socjalne. Od zachodu stoją magazyn mąki i kotłownia, a od północy turbinownia, do której dostawiono garaże.

W 1999 roku młyn zachował swój pierwotny wygląd i część wyposażenia z okresu międzywojennego. Mielono w nim wtedy pszenicę i żyto.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Jawor: inne miejsca

    Cały przewodnik po Jaworze

    Jawor · 7 listopada 2026

    Cukrownia w Jaworze: fabryka cukru od 1871 do 2004

    Cukrownia w Jaworze przy ul. Starojaworskiej działała od 1871 do 2004 roku. Zachowały się kamienno-ceglane hale z XIX wieku, w tym surownia i produktownia.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kamienice w Jaworze: renesansowe portale i podcienia rynku

    Kamienice w Jaworze: portal z 1569 roku z rzymskimi żołnierzami przy Legnickiej, portal z łacińskim napisem przy Chrobrego i dwie podcieniowe kamienice w rynku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół i klasztor beginek w Jaworze

    Kościół i klasztor beginek w Jaworze stanęły po 1749 roku przy ul. Żeromskiego. Były tu szkoły, prewentorium, skład rekwizytów teatru, a dziś zbór zielonoświątkowy.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół Pokoju w Jaworze: świątynia z drewna i gliny

    Kościół Pokoju w Jaworze zbudowano w latach 1654–1655 z drewna i gliny, poza murami miasta, jak kazał cesarz. W środku cztery piętra malowanych galerii.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Jaworze: kaplica przy rynku

    Kościół św. Barbary w Jaworze to średniowieczna kaplica przy rynku. Była magazynem żywności, warsztatem i kaplicą pogrzebową, a nad portalem stoi posąg patronki.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół św. Marcina w Jaworze: gotycka fara przy murach

    Kościół św. Marcina w Jaworze to gotycka hala z kamienia przy miejskich murach. W środku rzeźbione wsporniki, chór czeladników i epitafium z 1362 roku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Loża masońska w Jaworze: willa przy Armii Krajowej 7

    Loża masońska w Jaworze to willa z wieżą z lat 1869–1871. W wojnie francusko-pruskiej leżało w niej 300 rannych, a w ogrodzie stała kręgielnia długa na 30 metrów.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Mury obronne w Jaworze i Baszta Strzegomska

    Mury obronne w Jaworze zaczęto stawiać za księcia Bolka I. Przetrwały ich fragmenty, basteja z krzyżami pokutnymi i Baszta Strzegomska, zwana grubym olbrzymem.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Muzeum Regionalne w Jaworze w klasztorze bernardynów

    Muzeum Regionalne w Jaworze mieści się w późnogotyckim klasztorze bernardynów z 1489 roku. W kościele galeria śląskiej sztuki sakralnej, w klasztorze zbiory miasta.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Ratusz i teatr w Jaworze: gotycka wieża i scena z 1799

    Ratusz w Jaworze ma gotycką wieżę z 1394 roku i gmach z lat 1895–1897 z wielkimi witrażami. Obok, w tym samym bloku, działa teatr, w którym grano od 1799 roku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Wieża ciśnień w Jaworze: wodociąg z 1887 roku

    Wieża ciśnień w Jaworze z 1887 roku to ceglana kolumna wysoka na 27 metrów, ze zbiornikiem w głowicy. Wodociąg zaprojektował inżynier Bernhard Salbach z Drezna.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Zamek w Jaworze: od siedziby książąt do więzienia

    Zamek w Jaworze wyrósł z drewnianej wieży nad Nysą Szaloną. Był stolicą książąt, siedzibą czeskich starostów, a przez ponad sto lat więzieniem.

    Otwórz pełną mapę ↗