Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
We wschodniej części Jawora, przy ulicy Armii Krajowej 7 , stoi wśród starych drzew jasna willa z kwadratową wieżą. Zbudowali ją w latach 1869–1871 jaworscy masoni jako siedzibę swojej loży.
Loża św. Marcina pod Trzema Złotymi Kłosami
Lożę założono 27 czerwca 1849 roku. Wzięła nazwę od patrona miasta: Loża św. Marcina pod Trzema Złotymi Kłosami. Pierwsze uroczyste zebranie odbyło się 30 grudnia 1849 roku. Na początku bracia spotykali się w mieszkaniu brata Wendta, potem w hotelu „Pod Trzema Koronami”, a później w wynajętych domach przy ulicy Lipowej.
Z pomieszczeń przy Lipowej trzeba się było wyprowadzić do 1 października 1870 roku. Dlatego postanowiono zbudować własny dom. Działkę sprzedał loży po niskiej cenie brat doktor Janisch.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jawor: drewniany Kościół Pokoju i zamek książąt jaworskich
Lazaret przed otwarciem
Budowę zaczęto w maju 1869 roku, a 25 listopada 1869 roku stały już mury z dachem. Potem wybuchła wojna francusko-pruska i niewykończony budynek zamieniono w szpital wojskowy dla 300 żołnierzy. Służył tak do marca 1871 roku.
Prace wykończeniowe dokończono w 1871 roku. Uroczyste otwarcie odbyło się 30 maja 1871 roku. Przyjechali na nie masoni z całego Śląska i wielki mistrz J. Kampmann. Budowa kosztowała około 49 tysięcy marek.
Wieża, wykusze i witraże
Willa ma nieregularny, niesymetryczny plan. Główna część ma trzy rzędy pomieszczeń z korytarzem pośrodku. W północno-wschodnim narożniku stoi kwadratowa wieża. Na każdym piętrze jest w niej jedno pomieszczenie, a na najwyższym belweder, czyli pokój z widokiem na okolicę. W poprzek głównej części ustawiono prostokątną salę zebrań z dwoma pięciobocznymi wykuszami, wysuniętymi przed ścianę. Sala jest jednym wnętrzem z drewnianymi okiennicami z płycinami.
Ściany są z pełnej cegły i otynkowane. Elewacje dzielą gzymsy, płaskie kolumny w stylu toskańskim i obramienia okien. W oknach są kolorowe witraże. Dach pokrywał pierwotnie łupek.
Kolumnada i kręgielnia
Działka jest nieregularna i porośnięta starymi drzewami: klonami, jaworami, dębami, lipami i kasztanowcami. Do willi prowadzi od północy aleja. Przy granicy posesji rosną trzy lipy z czterech, które kiedyś tu zasadzono.
W 1886 roku w narożniku działki postawiono ogrodową kolumnadę. W 1898 roku dobudowano do niej od zachodu skrzydło z kręgielnią długą na 30 metrów. Po 1945 roku ten budynek kilka razy przebudowywano i zmieniano jego przeznaczenie.
Po wojnie w willi przez długi czas działała Specjalna Szkoła Podstawowa nr 3. Wyprowadziła się, gdy dostała przebudowany budynek dawnych koszar.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Dawna loża masońska w Jaworze, oprac. Bogna Oszanowska, Emilia Dymarska, 2005
Bibliografia
- W. Wilczyńska-Koper, Jawor. Studium historyczno-urbanistyczne, PP PKZ Wrocław 1980
- J. Posiłek, Operat szacunkowy dla nieruchomości w Jaworze ul. Armii Krajowej 7, Polkowice 2002
- O. Hampe, Die Geschichte der Loge St. Martin zu den drei goldenen Aehren in Jauer während der Jahre 1849–1899, Breslau 1899
- O. Koischwitz, Jauer. Ein Wegweiser durch die Heimat und ihre Geschichte, Jauer 1930
- J. Rybotycki, Jawor od A do Z, t. 1–2, Jawor 1997
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…