Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
W Jaworze zachowało się kilka kamienic z kamiennymi portalami wokół drzwi. Dwa najbogatsze, przy ulicach Legnickiej i Chrobrego, powstały w latach 60. XVI wieku. Takimi portalami mieszczanie naśladowali siedziby szlachty. W zachodniej pierzei rynku stoją dwie kamienice z podcieniami, czyli zadaszonymi przejściami pod arkadami.
Legnicka 3: żołnierze, faunowie i czaszka
Kamienica przy Legnickiej 3 stoi na rogu ulicy św. Barbary, tuż przy rynku. Powstała w drugiej połowie XVI wieku, a portal ma datę 1569. Wyrzeźbił go podobno głogowski rzeźbiarz Johann Pol.
Portal jest zasypany dekoracją tak gęsto, że nie zostało na nim prawie wolne miejsce. Drzwi zamyka półkolisty łuk. W skośnych bokach przejścia są płytkie wnęki wypełnione groteskowym ornamentem w kształcie świeczników, a na górze wnęk kobiece głowy. Łuk nad drzwiami oplata roślinna wić z maskami faunów, a w najwyższym kamieniu łuku osadzono rzeźbioną głowę kobiety w wieńcu laurowym. Po bokach stoją dwie kolumny, całe pokryte ozdobami: na postumentach głowy lwów, niżej na trzonach głowy kobiet, wyżej medaliony zawieszone na wstęgach. Ich głowice to swobodna, ażurowa przeróbka greckich głowic korynckich.
Po obu stronach wchodzą na ścianę dwie płaskorzeźby rzymskich legionistów. Stoją wygięci w spiralę, w pozie, którą lubili artyści manieryzmu. Pod nimi i nad nimi są groteskowe maski. Nad gzymsem wznosi się trójkątne zwieńczenie w dwóch piętrach. Na dolnym anioły podtrzymują dwie tarcze herbowe, a rozdziela je pilaster w postaci człowieka z rozłożonymi rękami. Na górnym siedzi nagi aniołek z klepsydrą i czaszką. To vanitas, przypomnienie, że życie mija.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jawor: drewniany Kościół Pokoju i zamek książąt jaworskich
Lew na rogu i rzeźnia w parterze
Na gzymsie nad parterem, w samym narożniku kamienicy, leży kamienny lew. Ma dwa tułowie, po jednym na każdej ścianie, i jedną wspólną głowę na rogu. Przed II wojną światową w parterze i piwnicy była rzeźnia z masarnią, a na piętrach mieszkali właściciele i najemcy.
Kamienicę gruntownie przebudowano w latach 20. XX wieku, w 1927 roku, i prawdopodobnie wtedy dodano trzecie piętro. Z tamtego czasu pochodzi wygląd elewacji. Okna pięter mają ostro zakończone daszki ozdobione gwiazdami, w stylu, który naiwnie nawiązuje do ekspresjonizmu i art déco. Na płaskim murku nad dachem jest owalny ornament z monogramem AP. Wnętrze frontowego pomieszczenia na parterze ma sklepienie z siecią żeberek z zaprawy i drewnianą boazerię udającą ostrołukowe arkady. Stoi tam piec z wklęsłych kafli i wisi żyrandol z datą 1927.
Chrobrego 4: łaciński napis i głowy w turbanach
Przy Chrobrego 4 , czwarta od rogu rynku, stała kamienica mieszczańska średniej klasy. Takich domów było w Jaworze dużo. Portal nosi datę 1560. Po pożarze miasta w 1648 roku dostała nowy szczyt, a po pożarze w 1823 roku nowe obramienia okien. W 1891 roku miejscowy konserwator zabytków zauważył, że odkąd w parterze otwarto sklep, portal jest coraz bardziej obtłuczony.
Od lat 50. XX wieku kamienica stała pusta. W latach 70. zawaliła się, a gruz uprzątnięto. Została tylko fasada od ulicy, bez szczytu, a w niej portal. W 1979 roku za tą fasadą postawiono parterowy pawilon smażalni frytek.
Portal ma rzadką formę. Jego górna część jest mocno rozbudowana: dwa wsporniki i zwornik dźwigają szeroki gzyms, a nad nim są dwie tarcze herbowe. W skośnych bokach przejścia są wnęki zakończone muszlami z głowami amorków. Łuk nad drzwiami pokrywa groteskowa dekoracja z pęków owoców i zwierzęcych łbów. Wsporniki po bokach mają rzeźbioną kobiecą głowę, łeb lwa i lwie pazury. W narożnikach nad łukiem siedzą głowy mężczyzn z wielkimi wąsami, w turbanach. Możliwe, że to Turcy.
Na belce nad łukiem wykuto łaciński napis wielkimi literami: QVISQVIS ERIS QVISCVNQVE SIES VBI DOTIBVS AVCTVS ALTERIVS FAMAE DETRAHE QVAESO NIHIL 1560. Spisano go, gdy był jeszcze czytelny. Dziś liter już nie widać, podobnie jak herbów w zwieńczeniu.
Rynek 6: podcienia i muszle nad oknami
W północnym narożniku zachodniej pierzei rynku, przy ulicy Grunwaldzkiej, stoi narożna kamienica Rynek 6 , wzniesiona około 1772 roku. Zbudowano ją z granitu i cegły na planie zbliżonym do litery L, mniej więcej 11 na 14 metrów. Od rynku ma podcienie z trzema arkadami, z posadzką z płyt granitowych.
Fasadę od rynku dzielą pilastry, czyli płaskie kolumny przy ścianie, sięgające przez dwa piętra, z ozdobnymi głowicami. Nad oknami pierwszego piętra są daszki z motywem muszli, a na drugim piętrze obramienia z ozdobą ze wstęg i kwiatów dzwonków. W oknach od frontu i od Grunwaldzkiej zachował się ruchomy słupek w kształcie kolumny z ozdobną głowicą odlaną z metalu. Drewniane drzwi od ulicy Grunwaldzkiej mają w środku skrzydeł popiersia kobiet.
Pod koniec XIX wieku wymieniono okna i drzwi. W 1992 roku odnowiono elewację według projektu kolorystyki legnickiego architekta R. Kacperskiego, a niektóre detale i drzwi wejściowe pokryto imitacją złota.
Rynek 7: wysoki dach w pierzei
Tuż obok, w północnej części zachodniej pierzei, stoi kamienica Rynek 7 . Z dawnych widoków miasta wiadomo, że stał tu wcześniej niższy, dwukondygnacyjny dom zwrócony szczytem do rynku. Obecną kamienicę przebudowano pod koniec XIX wieku. Wyróżnia się w pierzei wysokim, dwuspadowym dachem krytym dachówką karpiówką ułożoną w koronkę.
Kamienica ma cztery kondygnacje i dwa poziomy piwnic. Zbudowano ją z cegły i łamanego granitu. Fasada ma półkoliste arkady, podwójne pilastry przez kilka pięter i płytki, wysunięty do przodu środek. Strop nad parterem podpierają żeliwne słupy. W lokalu usługowym na parterze zachowała się drewniana witryna z kolorowymi szybkami nad drzwiami. Drewniane schody mają toczone tralki i boki ozdobione prostokątami, kołami i rombami. W 1992 roku odnowiono elewację, a dach dostał miedziane rynny i obróbki.
W tej samej zachodniej pierzei, na kamienicy pod numerem 8, wisi złoty ul. Przypomina pierniki, które w Jaworze pieczono co najmniej od połowy XVIII wieku.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Kamienica przy ul. Legnickiej 3 w Jaworze, oprac. Jarosław Dobrowolski
- Kamienica przy ul. Chrobrego 4 w Jaworze, oprac. Jarosław Dobrowolski, Tomasz Rostworowski, 1982
- Kamienica Rynek 6 w Jaworze, oprac. Dorota Bocheńska, 1994
- Kamienica Rynek 7 w Jaworze, oprac. Dorota Bocheńska
Bibliografia
- Wiesława Wilczyńska-Koper, Studium historyczno-urbanistyczne miasta Jawora, PKZ Wrocław 1980
- Janina Eysymontt, Studium historyczno-architektoniczne kamieniczki mieszczańskiej przy ul. Bolesława Chrobrego nr 4 w Jaworze, Wrocław 1959
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…