Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Średniowieczny Jawor otaczał mur obronny w kształcie zbliżonym do owalu. Do miasta prowadziły cztery bramy, zwrócone w cztery strony świata: Bolkowska, Legnicka, Złotoryjska i Strzegomska. Bram już nie ma, ale przetrwały kawałki muru, basteja z krzyżami pokutnymi i Baszta Strzegomska, najwyższa pozostałość dawnych obwarowań.
Mury księcia Bolka I
Jawor był wcześniej osadą należącą do opactwa w Lubiążu. Dokumentu, w którym nadano mu prawa miejskie, nie ma. Jedne przekazy podają 1242 rok, inne tylko, że stało się to między 1242 a 1275 rokiem. Mury zaczęto stawiać w drugiej połowie XIII wieku, zapewne z polecenia księcia Bolka I, który rządził Jaworem od 1278 roku. Na początku lat 80. XIII wieku miasto miało już kamienne mury. W 1292 roku Bolko kazał naprawić istniejące odcinki i wybrukować rynek.
W XIV i XV wieku miasto otaczała pojedyncza linia muru. Od zachodu chroniła je dodatkowo rzeka Nysa Szalona i zamek, którego obwarowania łączyły się z miejskimi. Obronę wzmacniał też kościół św. Marcina z wysoką wieżą, stojący w narożniku miasta. Bramę Strzegomską chroniła wieża.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jawor: drewniany Kościół Pokoju i zamek książąt jaworskich
Drugi pierścień przeciw armatom
W latach 1510–1536 mury przebudowano, bo coraz większe znaczenie miała broń palna. Dookoła miasta postawiono drugi, zewnętrzny pierścień murów o średnicy około 400 metrów. Najbardziej narażone miejsca wzmocniono bastejami. To niskie, masywne budowle, z których można było strzelać z dział i z ręcznej broni palnej.
W czasie wojny trzydziestoletniej miasto i zamek zajęli Szwedzi. W 1648 roku, gdy odbijały je wojska cesarskie, Jawor spłonął. Od tego czasu mury niszczały i nigdy ich w pełni nie odbudowano. W drugiej połowie XIX wieku, kiedy miasto się rozrastało, stopniowo je rozebrano razem z bramami.
Baszta Strzegomska, gruby i łysy olbrzym
Najlepiej widoczną pozostałością murów jest Baszta Strzegomska . Broniła Bramy Strzegomskiej, do której przylegała. Ma około 25 metrów wysokości, a jej mury mają prawie dwa metry grubości. Dołem jest kwadratowa, a od drugiej kondygnacji przechodzi w ośmiobok. W ścianach są małe, ostro zakończone okienka.
Wieża nie ma spiczastego dachu. Kończy się niskim, ściętym zwieńczeniem w kształcie średniowiecznego hełmu rycerskiego, co jest rzadkie. Z powodu tego kształtu nazywano ją grubym i łysym olbrzymem.
Do połowy XVI wieku baszta służyła do obserwacji okolicy. Potem w jej dolnej części urządzono więzienie, a pod koniec XVIII wieku prochownię. Jeszcze do 1945 roku strażacy wypatrywali z niej pożarów.
Basteja z krzyżami pokutnymi
Z drugiego pierścienia najlepiej zachowała się basteja zwana Zamkiem Anioła, z około 1540 roku. Stoi przy ulicy Poniatowskiego, na dziedzińcu banku, więc nie zawsze można do niej podejść. W jej zachodnią ścianę wmurowano podczas renowacji sześć kamiennych krzyży pokutnych. Takie krzyże stawiano w miejscach zabójstw. Wcześniej stały przy Bramie Złotoryjskiej, dokąd przeniesiono je z pierwotnych miejsc. Dwa kolejne krzyże stoją przy Muzeum Regionalnym przy ulicy Klasztornej.
Inny fragment bastei przetrwał na zapleczu Domu Opieki Społecznej przy placu Seniora. Przy kościele św. Marcina zachował się krótki odcinek muru w pełnej wysokości, z zębatym zwieńczeniem, za którym chowali się obrońcy. Za dawnym klasztorem bernardynów, dziś muzeum, widać fragment muru z przebudowaną basztą i zarys dawnej fosy.
Źródła
Źródła internetowe
- Jawor, miejskie mury obronne (medievalheritage.eu)
- Mury obronne w Jaworze (infoturystyka.pl)
- Mury miejskie Jawora (zamkidwory.forumoteka.pl)
- Baszta Strzegomska i mury obronne (perlypolski.pl)
- Baszta Strzegomska (fotopolska.eu)
- Historia (jawor.pl)
- Zabytki (jawor.pl)
- Basteja Anioła (polska-org.pl)
- Krzyże pokutne w Jaworze (polska-org.pl)
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…