Mury obronne w Jaworze i Baszta Strzegomska

Mury obronne w Jaworze zaczęto stawiać za księcia Bolka I. Przetrwały ich fragmenty, basteja z krzyżami pokutnymi i Baszta Strzegomska, zwana grubym olbrzymem.

Baszta Strzegomska w Jaworze: wysoka, biała, ośmioboczna wieża z płaskim, ściętym zakończeniem, obok niższe kamienice.
Fot. Mohylek, CC BY-SA 3.0 PL

Średniowieczny Jawor otaczał mur obronny w kształcie zbliżonym do owalu. Do miasta prowadziły cztery bramy, zwrócone w cztery strony świata: Bolkowska, Legnicka, Złotoryjska i Strzegomska. Bram już nie ma, ale przetrwały kawałki muru, basteja z krzyżami pokutnymi i Baszta Strzegomska, najwyższa pozostałość dawnych obwarowań.

Mury księcia Bolka I

Jawor był wcześniej osadą należącą do opactwa w Lubiążu. Dokumentu, w którym nadano mu prawa miejskie, nie ma. Jedne przekazy podają 1242 rok, inne tylko, że stało się to między 1242 a 1275 rokiem. Mury zaczęto stawiać w drugiej połowie XIII wieku, zapewne z polecenia księcia Bolka I, który rządził Jaworem od 1278 roku. Na początku lat 80. XIII wieku miasto miało już kamienne mury. W 1292 roku Bolko kazał naprawić istniejące odcinki i wybrukować rynek.

W XIV i XV wieku miasto otaczała pojedyncza linia muru. Od zachodu chroniła je dodatkowo rzeka Nysa Szalona i zamek, którego obwarowania łączyły się z miejskimi. Obronę wzmacniał też kościół św. Marcina z wysoką wieżą, stojący w narożniku miasta. Bramę Strzegomską chroniła wieża.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jawor: drewniany Kościół Pokoju i zamek książąt jaworskich

Drugi pierścień przeciw armatom

W latach 1510–1536 mury przebudowano, bo coraz większe znaczenie miała broń palna. Dookoła miasta postawiono drugi, zewnętrzny pierścień murów o średnicy około 400 metrów. Najbardziej narażone miejsca wzmocniono bastejami. To niskie, masywne budowle, z których można było strzelać z dział i z ręcznej broni palnej.

W czasie wojny trzydziestoletniej miasto i zamek zajęli Szwedzi. W 1648 roku, gdy odbijały je wojska cesarskie, Jawor spłonął. Od tego czasu mury niszczały i nigdy ich w pełni nie odbudowano. W drugiej połowie XIX wieku, kiedy miasto się rozrastało, stopniowo je rozebrano razem z bramami.

Baszta Strzegomska, gruby i łysy olbrzym

Najlepiej widoczną pozostałością murów jest Baszta Strzegomska . Broniła Bramy Strzegomskiej, do której przylegała. Ma około 25 metrów wysokości, a jej mury mają prawie dwa metry grubości. Dołem jest kwadratowa, a od drugiej kondygnacji przechodzi w ośmiobok. W ścianach są małe, ostro zakończone okienka.

Wieża nie ma spiczastego dachu. Kończy się niskim, ściętym zwieńczeniem w kształcie średniowiecznego hełmu rycerskiego, co jest rzadkie. Z powodu tego kształtu nazywano ją grubym i łysym olbrzymem.

Do połowy XVI wieku baszta służyła do obserwacji okolicy. Potem w jej dolnej części urządzono więzienie, a pod koniec XVIII wieku prochownię. Jeszcze do 1945 roku strażacy wypatrywali z niej pożarów.

Basteja z krzyżami pokutnymi

Z drugiego pierścienia najlepiej zachowała się basteja zwana Zamkiem Anioła, z około 1540 roku. Stoi przy ulicy Poniatowskiego, na dziedzińcu banku, więc nie zawsze można do niej podejść. W jej zachodnią ścianę wmurowano podczas renowacji sześć kamiennych krzyży pokutnych. Takie krzyże stawiano w miejscach zabójstw. Wcześniej stały przy Bramie Złotoryjskiej, dokąd przeniesiono je z pierwotnych miejsc. Dwa kolejne krzyże stoją przy Muzeum Regionalnym przy ulicy Klasztornej.

Inny fragment bastei przetrwał na zapleczu Domu Opieki Społecznej przy placu Seniora. Przy kościele św. Marcina zachował się krótki odcinek muru w pełnej wysokości, z zębatym zwieńczeniem, za którym chowali się obrońcy. Za dawnym klasztorem bernardynów, dziś muzeum, widać fragment muru z przebudowaną basztą i zarys dawnej fosy.

Udostępnij Facebook
Źródła

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Jawor: inne miejsca

    Cały przewodnik po Jaworze

    Jawor · 7 listopada 2026

    Cukrownia w Jaworze: fabryka cukru od 1871 do 2004

    Cukrownia w Jaworze przy ul. Starojaworskiej działała od 1871 do 2004 roku. Zachowały się kamienno-ceglane hale z XIX wieku, w tym surownia i produktownia.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kamienice w Jaworze: renesansowe portale i podcienia rynku

    Kamienice w Jaworze: portal z 1569 roku z rzymskimi żołnierzami przy Legnickiej, portal z łacińskim napisem przy Chrobrego i dwie podcieniowe kamienice w rynku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół i klasztor beginek w Jaworze

    Kościół i klasztor beginek w Jaworze stanęły po 1749 roku przy ul. Żeromskiego. Były tu szkoły, prewentorium, skład rekwizytów teatru, a dziś zbór zielonoświątkowy.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół Pokoju w Jaworze: świątynia z drewna i gliny

    Kościół Pokoju w Jaworze zbudowano w latach 1654–1655 z drewna i gliny, poza murami miasta, jak kazał cesarz. W środku cztery piętra malowanych galerii.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Jaworze: kaplica przy rynku

    Kościół św. Barbary w Jaworze to średniowieczna kaplica przy rynku. Była magazynem żywności, warsztatem i kaplicą pogrzebową, a nad portalem stoi posąg patronki.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół św. Marcina w Jaworze: gotycka fara przy murach

    Kościół św. Marcina w Jaworze to gotycka hala z kamienia przy miejskich murach. W środku rzeźbione wsporniki, chór czeladników i epitafium z 1362 roku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Loża masońska w Jaworze: willa przy Armii Krajowej 7

    Loża masońska w Jaworze to willa z wieżą z lat 1869–1871. W wojnie francusko-pruskiej leżało w niej 300 rannych, a w ogrodzie stała kręgielnia długa na 30 metrów.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Muzeum Regionalne w Jaworze w klasztorze bernardynów

    Muzeum Regionalne w Jaworze mieści się w późnogotyckim klasztorze bernardynów z 1489 roku. W kościele galeria śląskiej sztuki sakralnej, w klasztorze zbiory miasta.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Ratusz i teatr w Jaworze: gotycka wieża i scena z 1799

    Ratusz w Jaworze ma gotycką wieżę z 1394 roku i gmach z lat 1895–1897 z wielkimi witrażami. Obok, w tym samym bloku, działa teatr, w którym grano od 1799 roku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Rzeźnia miejska i młyn przy Mickiewicza w Jaworze

    Rzeźnia miejska i młyn w Jaworze stoją przy ul. Mickiewicza. Rzeźnię miasto zbudowało pod koniec XIX wieku, młyn z 1898 roku napędzała woda z młynówki.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Wieża ciśnień w Jaworze: wodociąg z 1887 roku

    Wieża ciśnień w Jaworze z 1887 roku to ceglana kolumna wysoka na 27 metrów, ze zbiornikiem w głowicy. Wodociąg zaprojektował inżynier Bernhard Salbach z Drezna.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Zamek w Jaworze: od siedziby książąt do więzienia

    Zamek w Jaworze wyrósł z drewnianej wieży nad Nysą Szaloną. Był stolicą książąt, siedzibą czeskich starostów, a przez ponad sto lat więzieniem.

    Otwórz pełną mapę ↗