Ratusz, sukiennice i kamienice rynku w Dzierżoniowie

Na rynku Dzierżoniowa stoi zwarty blok budynków: ratusz z wysoką wieżą, a przy nim, od północnego wschodu, dawne sukiennice. W tym drugim budynku mieści się dziś biblioteka. Wschodni szczyt sukiennic, trójkątny, ma rząd wąskich, ostro zamkniętych wnęk, przedzielonych płaskimi pasami muru, a pod nimi trzy niskie nisze zamknięte spłaszczonym łukiem. Po bokach szczyt wieńczą dwie wieżyczki. Taki późnogotycki szczyt należy do rzadkości w zachowanej średniowiecznej architekturze Śląska.

Sukiennice i cech z 1268 roku

Sukiennictwo było podstawą gospodarki średniowiecznego miasta. Cech sukienników powstał w Dzierżoniowie już w 1268 roku. W tym samym roku w mieście istniał już dom kupiecki. Obecne sukiennice wzniesiono w XVI wieku, przed 1589 rokiem, z którego pochodzi pierwsza wzmianka o nich, w duchu późnego gotyku, ale pewnie na miejscu starszej budowli o tym samym przeznaczeniu. Jej resztek należałoby szukać w murach dzisiejszego budynku.

Pierwotnie wnętrze miało zapewne trzy nawy. Wskazuje na to układ okien fasady i łuk we wschodniej ścianie, powtórzony dokładnie naprzeciw, w przejściu wewnątrz budynku. W XVIII wieku sukiennice przebudowano, a w XIX przystosowano do handlu. Zmieniono wtedy układ okien i postawiono przed wschodnią ścianą wysoką przybudówkę, która zasłoniła szczyt. Rozebrano ją dopiero przy remoncie w latach sześćdziesiątych XX wieku. W latach 1964–1967 urządzono tu bibliotekę: dobudowano piętro na poddaszu, usunięto sklepienia i przebudowano wnętrza. Ze średniowiecznego budynku zostały mury obwodowe i szczyt.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieDzierżoniów: sukiennicy, fabrykanci i młyn Hilberta

Ratusz i gotycka wieża

Ratusz stał w tym miejscu zapewne już w drugiej połowie XIII wieku i był przebudowywany w XIV i XV stuleciu. Najstarszą jego częścią jest dziś gotycka wieża. Kamienną ażurową balustradę dostała w 1606 roku, a późnorenesansowy hełm w latach 1616–1617.

Sam gmach ma kształt z XIX wieku. Kamień węgielny pod nowy ratusz położono 21 czerwca 1873 roku, a uroczyste otwarcie odbyło się 4 kwietnia 1875 roku. Projekt przypisuje się architektowi z Kolonii, Ferdinandowi Wendelerowi. Budową kierował Gustav Fellbaum, który w latach 1851–1853 odbudował po pożarze kościół Świętej Trójcy. Południowa elewacja ratusza jest symetryczna, z płytkim występem na cztery okna pośrodku. Zdobią ją tylko poziome pasy gzymsów i proste obramienia okien. Główne wejście prowadzi od zachodu.

Ratusz, sukiennice i wieża tworzą razem mały, zamknięty dziedziniec. W północnej ścianie bloku wmurowano w pierwszej ćwierci XX wieku portal z około 1780 roku. Pochodzi z domu rodziny Sadebecków, który stał na rogu rynku i ulicy Wrocławskiej.

Od sukna do płótna i bawełny

Sukno nie było jedynym towarem miasta. W XVI wieku rozwinęło się tu tkactwo lnu, a pod koniec XVIII wieku pojawiła się bawełna. Jednym z ludzi, którzy ją tu sprowadzili, był Friedrich Sadebeck, kupiec urodzony w Dzierżoniowie w 1741 roku. Jako młody człowiek uczył się rzemiosła ojca, białoskórnika, czyli garbarza wyprawiającego delikatne skóry. Potem zajął się handlem przędzą. Od 1770 roku kupował bawełnę z Macedonii i zlecał jej przerabianie kolejnym rzemieślnikom, aż do gotowej tkaniny. Od 1801 roku jego firma sprowadzała przędzę z angielskich przędzalni maszynowych. W domu Sadebecka negocjowano w 1790 roku układ między Prusami a Austrią.

W czerwcu 1813 roku w Reichenbach, bo tak nazywał się wtedy Dzierżoniów, podpisano traktaty między Wielką Brytanią, Prusami, Rosją i Austrią. Sadebeck zmarł w rodzinnym mieście w 1819 roku, a firmę przejął jego najstarszy syn August, autor kroniki miasta.

Kamienice przy rynku

Kamienice wokół ratusza pochodzą w większości z XVIII i XIX wieku. Najbogatsza z nich stoi pod numerem 39 . Należała do kupca Melchiora Kellnera, a obecny, klasycystyczny wygląd dostała w latach 1801–1803, gdy Leopold Niederäcker przebudował dla niego starszy, renesansowy dom. Niederäcker kierował też budową kościoła ewangelickiego według projektu Langhansa.

Fasada ma cztery osie okien. Parter oddziela się od dwóch wyższych kondygnacji, ujętych razem wysokimi płaskimi filarami z głowicami zakończonymi zwiniętymi ślimacznicami. Nad nimi biegnie pas z rzeźbionym motywem wijącej się rośliny. Na drugim piętrze mieści się reprezentacyjna owalna sala z półkolistymi wnękami, nakryta spłaszczoną kopułą wspartą na kolumnach. Dawniej kopułę zdobił malowany plafon, we wnękach stały marmurowe posągi, a z sufitu zwisał kryształowy kandelabr.

W narożniku zachodniej pierzei stoi kamienica pod numerem 33 , postawiona zapewne na przełomie XVII i XVIII wieku. Jej fasadę o szerokości czternastu i pół metra ujmują w narożach dwa wysokie płaskie filary, a od południa ścianę podpierają gotyckie murowane podpory. Parter ma sklepienia krzyżowe i półokrągłe, a piwnice kamienne sklepienia. Kilka domów dalej, pod numerem 35 , stoi wąska, ale długa na czterdzieści jeden metrów kamienica z pięcioosiową fasadą. Okna pierwszego piętra mają nad sobą proste daszki, a środkowe łukowy.