Kościół i klasztor augustianów w Dzierżoniowie

Kościół przy ulicy Garncarskiej stoi na murach z granitu i piaskowca, w niektórych miejscach grubych na ponad dwa metry. Wyprowadzono je w XIV wieku, ale murowanego sklepienia nad nawą nigdy nie zbudowano. Wnętrze zamyka płaski drewniany strop, osadzony nisko i pomalowany w czasach baroku.

Zakon, który odszedł w 1525 roku

Kościół wraz z klasztorem postawili augustianie eremici, zapewne w drugiej ćwierci XIV wieku. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1349 roku. Pierwotny patron nie jest pewny: jedne przekazy podają świętego Marka Ewangelistę, inne świętych Piotra i Pawła. W 1525 roku zakonnicy opuścili klasztor, a kościół stał pusty przez blisko dwa stulecia. Dopiero na początku XVIII wieku przejęła go parafia świętego Jerzego. W latach 1711–1713 świątynię wyremontowano i dostała nowe wyposażenie.

Z tamtej przebudowy pochodzi drewniana empora, czyli galeria na słupach w zachodniej części wnętrza, a także ambona, czyli podwyższona mównica dla kaznodziei, w kształcie kosza. Ambonę zdobią przedstawienia czterech ewangelistów, a jej daszek wieńczy figura Chrystusa Dobrego Pasterza. Barokowy ołtarz z 1713 roku przeniesiono po 1982 roku do kościoła Maryi Matki Kościoła, dawnej świątyni ewangelickiej projektu Langhansa, opisanej przy kościele Langhansa i kościele Świętej Trójcy. Obecny ołtarz i nowa ambona są dziełem Jana Sarapaty.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieDzierżoniów: sukiennicy, fabrykanci i młyn Hilberta

Kamienna sala z wieżyczką z 1866 roku

Kościół ma jedną salę na planie prostokąta, zamkniętą od wschodu trzema ścianami części ołtarzowej i podpartą z zewnątrz skarpami. Okna kończą się ostrym łukiem, choć od strony ulicy zamurowano je od góry do połowy. Ponad zachodnią ścianą wznosi się czworoboczna wieżyczka na dzwony, z chorągiewką, na której wycięto datę 1866. Prowadzą do niej kamienne schody wykute w grubości muru, oświetlone wąskim okienkiem, a wyżej drewniane schody i drabina.

Od południa do nawy przylega niska zakrystia, nakryta sklepieniem krzyżowym, z oknami osłoniętymi żeliwnymi kratami i ostrołukowym wejściem. Mury kościoła mają około 130 centymetrów grubości, a ściana zachodnia, wspólna z klasztorem, około 230. Kościół był remontowany w latach 1845, 1961 i 1987–1989. Dziś jest kościołem pomocniczym parafii pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Klasztor: magazyn, remiza, piekarnia

Do zachodniej ściany kościoła przylega dawny klasztor , postawiony z kamienia łamanego, o nieotynkowanych ścianach, na planie prostokąta. Ma dwie kondygnacje i dach z trzema połaciami, w którym osadzono okienka poddasza. Gruby mur, w dole klasztoru mający półtora metra, jest właściwie wszystkim, co zostało z gotyckiej budowli. Żadnych gotyckich ozdób nie zachowano.

Od XVI wieku, po odejściu zakonników, budynek wielokrotnie przerabiano. Służył jako magazyn, remiza strażacka i piekarnia. Obniżono go, przemurowano ściany, przesunięto okna i rozebrano większość ozdób. Na poddaszu, w ścianie dzielącej klasztor od kościoła, widać zamurowany otwór, którym kiedyś przechodziło się prosto na galerię organową. W 1987 roku budynek przekazano parafii na lekcje religii i magazyn, a w latach 1998–1999 go wyremontowano.

Ulica Klasztorna

Do kościoła prowadzi od rynku ulica Klasztorna. Stoi przy niej dom pod numerem 7 , związany kiedyś z klasztorem. Prawdopodobnie wyrósł na murach dawnego budynku klasztornego z XVI wieku. Po wojnie trzydziestoletniej przebudowano go w stylu baroku. Na początku XIX wieku dostawiono przedsionek, klatkę schodową i pokoje od południa, a fasadzie nadano spokojny wygląd: pięć okien w rzędzie, wysokie płaskie filary w narożach i dach ze ściętymi szczytami. W przedsionku zachowały się sklepienia krzyżowe, a schody mają żeliwne okładziny z rozetami i liśćmi palmy. W latach 1914–1939 działała tu drukarnia, a po wojnie, do 1990 roku, dziewiarska spółdzielnia pracy „Dzianiteks”.

Naprzeciwko stoi dom pod numerem 12 , postawiony około 1860 roku, może na starszych, XVIII-wiecznych murach. Powstał wtedy, gdy miasto przecinało mury obronne, żeby poszerzyć wyloty głównych ulic. Zasypywane fosy zamieniano w promenadę z alejkami, a ulica Klasztorna stała się jedną z dróg, które do niej prowadziły. Wcześniej kończyła się przy kościele i klasztorze, łącząc się z biegnącą wzdłuż murów ulicą Rybną. W 1863 roku ulicę odnowiono, ale wyłącznie dla pieszych, a dla wozów przystosowano ją dopiero w 1883 roku. Fasadę domu ożywiają ozdobne obramienia okien i płaskie filary przy wejściu.