Stare wille Brwinowa

Gdy rodzina warszawskich przemysłowców Lilpopów, dawnych właścicieli tutejszego majątku, zaczęła dzielić dobra na działki, kupujący dostawali duże parcele i stawiali na nich domy oddalone od siebie, każdy w otoczeniu ogrodu. Tak wygląda Brwinów do dziś. Kilkanaście z tych domów przetrwało z oryginalną bryłą, a często i z wnętrzem, i to one nadają miastu charakter. Podobny zbiór willi w ogrodach zostawiła parcelacja w sąsiednim Milanówku, z którym Brwinów dzieli epokę i pomysł na miasto.

Poniżej przewodnik po domach, które nie mają osobnego wpisu, a warte są uwagi. Każdy adres można otworzyć na mapie.

Wille przy Batorego

Ulica Batorego, na północno-wschodnim skraju miasta, ma trzy zabytkowe wille obok siebie. Dwie z nich to bliźniaki. Adolf Schweizer, właściciel fabryki musztardy, wzniósł w 1925 roku dwa niemal identyczne domy, każdy jako prezent ślubny dla jednej z córek. Starsza, Irena Riedel, dostała dom przy Batorego 15 , młodsza, Stefania, sąsiedni przy Batorego 17 . Oba zaprojektowano według tych samych wytycznych, a Schweizer sam przygotował wstępne szkice. To skromne, podmiejskie wille w międzywojennym nurcie narodowym, który nawiązywał do tradycji dworku szlacheckiego. Przy jednej z nich, pod koniec lat dwudziestych, dostawiono parterowy budynek gospodarczy mieszczący stajnię, pralnię i drewutnię.

Trzeci dom, Szary dworek przy Batorego 6 , powstał na początku XX wieku i również trzyma się nurtu narodowego, z uproszczonymi, historyzującymi formami. Ma mansardowy dach z załamaną połacią, pergolę i kominek, a we wnętrzu zachowały się elementy w stylu empire. W ogrodzie rośnie drzewo uznane za pomnik przyrody.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieBrwinów: letnisko warszawskich willi przy kolei

Ogrody Wacława Tańskiego

Dwie brwinowskie wille łączy nazwisko ogrodnika. Ogrody przy nich projektował Wacław Tański, główny ogrodnik warszawskich Łazienek, który zaprojektował też park miejski w Otwocku. Pierwsza to willa Janina przy Leśnej 14 , zbudowana w latach 1909–1911 według projektu architekta Leona Wolskiego, w stylu secesyjnym. Zachował się oryginalny projekt jej ogrodu z 1910 roku. Willa od powstania pozostaje w rękach tej samej rodziny.

Druga to willa Włoszka przy Środkowej 6 . Działkę pod nią kupili w 1911 roku Zbigniew i Bronisława Anastazja Seczkowscy, a ogród, złożony z grup drzew iglastych i liściastych rozmieszczonych przy kolistych alejkach, także wyszedł spod ręki Tańskiego. Według rodzinnego przekazu drewniane schody w salonie wykonała firma znanego architekta Tadeusza Stryjeńskiego, z którym późniejsi właściciele się przyjaźnili. Willa jest przykładem tego, jak starannie urządzano brwinowskie posesje: ogród był tu równie ważny jak sam dom.

Wandeczka, willa przy Krótkiej i Żabinka

Willa Wandeczka przy Kraszewskiego 23 powstała około 1910 roku i utrzymana jest w stylu narodowym. Nakryto ją charakterystyczną dachówką układaną w łuski, a wnętrze zachowało ozdobne parkiety. Nieopodal, przy Krótkiej 8 , stoi willa z lat 1912–1914, wydzielona z parcelacji dóbr Lilpopa i kupiona w 1910 roku przez Helenę Podoską. Ta wygląda inaczej niż pozostałe. Górę elewacji wieńczy ozdobna ścianka z rzędem toczonych słupków, ściany parteru pokryto tynkiem naśladującym ciosane bloki kamienia, a wejście ujmują płaskie kolumny. Całość jest bardziej dostojna, wzorowana na klasycyzmie, niż letniskowe domy w sąsiedztwie. W latach sześćdziesiątych podzielono ją na trzy mieszkania, co zatarło część dawnego układu.

Willa Żabinka przy Myśliwskiej 8 pochodzi z 1920 roku i reprezentuje modernizm. Ma modernistyczny ogród, a w nim murowany, okrągły basen, oraz żeliwne kręcone schody w środku. W latach 2007–2011 przeszła gruntowny remont, w którym zachowano, co się dało: oryginalną stolarkę, schody, część podłóg i więźbę dachu, a resztę odtworzono wiernie.

Ojcówek i domy z lat dwudziestych

Willa Ojcówek przy Pszczelińskiej 1 stanęła w 1924 roku według projektu Stanisława Rayzachera. Posesję kupiono dwa lata wcześniej od Leona Warkusa, właściciela folwarku Zatrudy. Z tą willą wiąże się drobny epizod: w 1939 roku wydzielono z niej działkę i podarowano gminie pod budowę Domu Pracy Społecznej imienia marszałka Józefa Piłsudskiego. Dom do dziś należy do rodziny pierwszych właścicieli.

Późniejsza od niej jest willa Dziewanna przy Piastowej 6 , wzniesiona tuż przed wojną, w latach 1937–1939, według projektu architekta Jana Choynowskiego. Otaczający ją park zaprojektował inżynier Zbigniew Strauss. To jeden z najpóźniejszych zabytkowych domów w mieście, powstały u kresu epoki letniskowej.

Do tego samego pokolenia należą dwa skromniejsze domy. Dom przy Sportowej 14 zbudowano w 1928 roku według projektu Juliusza Leszczyńskiego, w prostym stylu dworkowym, i pozostaje w rękach rodziny. Dom przy Lilpopa 89 powstał rok później jako letnisko rodziny Smolińskich. Jest drewniany, ze snycerską dekoracją i okiennicami, i wciąż pełni funkcję domu letniskowego, dokładnie tak jak w zamyśle pierwszych właścicieli.

Budnówka-Modrzewin, dom starszy od letniska

Najstarszy z tego zbioru dom powstał, zanim ruszyła wielka parcelacja. Budnówka-Modrzewin przy Rynku 18 zbudowano w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. Nieruchomość należała do Dominiki i Antoniego Łagunów, a jej zwyczajowa nazwa wzięła się od panieńskiego nazwiska Dominiki. Po śmierci rodziców dom przeszedł na trzy córki. Dwie z nich, Wanda i Antonina, mieszkały tu do końca życia i utrzymywały się ze sprzedaży warzyw i owoców, a w latach czterdziestych i pięćdziesiątych prowadziły w piwnicy magiel. Jeden pokój wynajmowały wikaremu z miejscowej parafii. To dom, który pamięta Brwinów jeszcze jako wieś, przed epoką willi.