Pałac w Brwinowie i saga Stulecie Winnych

W centrum Brwinowa, w parku ze stawem kilkaset metrów od rynku i stacji kolejowej, stoi pałac przy ulicy Pałacowej . Wzniesiono go w latach 1936–1937, u schyłku epoki, w której podwarszawskie majątki jeszcze stać było na taką budowę. Należał do rodziny Wierusz-Kowalskich i wchodził w skład rozległego zespołu folwarcznego, po którym poza pałacem niewiele zostało.

Pierwszym właścicielem był Tadeusz Wierusz-Kowalski. Zapisał się w pamięci miasta jako pierwszy prezes brwinowskiej Ochotniczej Straży Ogniowej, a projekt rezydencji przypisuje się architektowi Stanisławowi Grochowiczowi. W dwudziestoleciu pałac służył rodzinie jako letnia siedziba, jedna z wielu w okolicy, gdzie warszawskie rody spędzały ciepłą połowę roku.

Klasycystyczna bryła nad parkiem

Budynek nawiązuje do stylu klasycystycznego, choć powstał w latach trzydziestych XX wieku. Jest dwukondygnacyjny, z niewielką nadbudówką na środku dachu, z której roztaczał się widok na park. Elewacje dzielą płaskie kolumny przystawione do ścian, a górą biegnie balustrada złożona z toczonych słupków, powtórzona wokół tej nadbudówki.

Od strony podjazdu i stawu wejście poprzedza taras wsparty na dwóch gładkich kolumnach. Po przeciwnej stronie dostawiono drugi taras, tym razem półokrągły, z małym przeszklonym aneksem. Pałac otynkowano, a dołem, wokół całego przyziemia, poprowadzono wysoki cokół z lastryka, czyli szlifowanej masy z drobin kamienia. Bryła jest zwarta i symetryczna, bez ozdób, które odciągałyby wzrok od samego układu.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieBrwinów: letnisko warszawskich willi przy kolei

Wojna i szpital polowy

Spokojne życie rezydencji skończyło się we wrześniu 1939 roku. W 1940 roku majątek przejął niemiecki Zarząd Majątków Ziemskich, a w kolejnych latach wojny w pałacu urządzono szpital. Osobną pamiątką z tego czasu jest piaskowcowa tablica wmurowana przy drzwiach wejściowych, upamiętniająca polowy szpital Wojska Polskiego.

Po wojnie dawny majątek zmienił właściciela. Budynek trafił w ręce Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego z Warszawy, która korzystała z niego przez dziesięciolecia. Rezydencja przestała być prywatnym domem i stała się jednym z wielu użytkowanych obiektów dawnej ziemiańskiej Polski.

Pierwowzór rodziny Winnych

Tadeusz Wierusz-Kowalski wrócił do szerszej świadomości dzięki literaturze. Jego barwny życiorys stał się jednym z tworzyw sagi „Stulecie Winnych”, którą napisała mieszkanka Brwinowa Ałbena Grabowska, z zawodu lekarka neurolog. Powieść opowiada dzieje wielopokoleniowej rodziny Winnych z Brwinowa, a jej najbardziej znany wątek to bliźniaczki rodzące się w mieście na początku pierwszej wojny światowej.

Na podstawie bestsellerowej sagi Telewizja Polska nakręciła serial pod tym samym tytułem, w reżyserii Piotra Trzaskalskiego. Pierwsze odcinki pokazano w marcu 2019 roku. Dla Brwinowa oznaczało to rzecz rzadką: podwarszawskie miasto dostało własną opowieść, w której pałac z parku gra samego siebie.

Ośrodek kultury

W 2015 roku pałac stał się własnością gminy Brwinów. Po remoncie urządzono w nim Gminny Ośrodek Kultury, więc budynek, który zaczynał jako prywatna letnia rezydencja, a przez pół wieku służył uczelni, wrócił do miasta jako miejsce publiczne. Park ze stawem, w którym stoi, pozostaje jednym z głównych terenów zielonych w środku Brwinowa.