Kościół Piotra i Pawła w Oławie: Petrus w skrzydle zamku

Kościół świętych Piotra i Pawła stoi na oławskim placu Zamkowym w miejscu, w którym powinno być skrzydło zamku. I było, dopóki go nie rozebrano. To dlatego świątynia, w mieście znana po prostu jako Petrus, przylega wschodnią ścianą wprost do ocalałego pałacu księżnej Luizy, dawnej władczyni oławskiego księstwa, jedynego zachowanego członu dawnego zamku. Kościół powstał na gruzach rezydencji i tę historię widać w jego położeniu.

Kiedy około 1831 roku rozebrano środkową część południowego skrzydła zamku, dawny barokowy pałac księcia Christiana, jednego z ostatnich piastowskich władców Oławy, gmina katolicka dostała pod budowę pusty plac w samym sercu dawnego założenia. Nowy kościół wznoszono w latach 1833–1835, a konsekrowano rok później. Projekt bywa wiązany z Karlem Friedrichem Schinklem, najgłośniejszym pruskim architektem tamtych lat, ale pewności co do jego udziału nie ma i same źródła zostawiają to pytanie otwarte. Pierwotnie była to bryła bezwieżowa, jednoprzestrzenna, z drewnianymi galeriami wzdłuż ścian.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieOława: zamek królewicza Sobieskiego i zegar z figurami

Pożar, nowy ołtarz i wieża z 1938 roku

Pierwotne wnętrze przetrwało niemal sto lat. Zniszczył je pożar w 1928 roku, który strawił neogotycki wystrój i ołtarz. Przy odbudowie zmieniono charakter świątyni, zachowując dawny układ. Nawę przykrył drewniany strop o łagodnym łuku, a galerie wsparto na malowanych pod marmur, drewnianych filarach.

Nowy ołtarz główny powstał w 1934 roku. Cykl scen z życia Chrystusa namalował do niego Ludwik Piotr Kowalski, śląski malarz i wykładowca wrocławskiej akademii, który łączył modernistyczny rys z odwołaniami do dawnych norymberskich mistrzów, Albrechta Dürera i uczącego się w jego pracowni grafika Georga Pencza. To był dla niego szczególny rok. Kowalski, ekspresjonista urodzony w Królewskiej Hucie, właśnie wtedy stracił profesurę na wrocławskiej uczelni, usunięty przez nazistowski reżim. Po wojnie zajął się już głównie witrażami w Berlinie.

Dzisiejszą sylwetkę kościół dostał dopiero w 1938 roku. Do fasady od strony placu Zamkowego dobudowano wysoką, czteropiętrową wieżę wspartą na arkadowym podcieniu. Ustawiono ją dokładnie na osi, tak by domykała widok z Rynku, i to ona jest dziś jedną z dominant śródmieścia. Ze starszego wyposażenia został między innymi dzwon odlany w 1655 roku, opatrzony herbem Piastów, oraz późnobarokowe sprzęty przeniesione z dawnej kaplicy zamkowej.

Błogosławiony z oławskiej parafii

Z parafii Petrusa wyszedł człowiek, o którym w Oławie pamięta się osobno. Bernard Lichtenberg urodził się w mieście w 1875 roku, a jako proboszcz katedry świętej Jadwigi w Berlinie po Nocy Kryształowej zaczął publicznie modlić się za prześladowanych Żydów. Naziści aresztowali go w 1941 roku. Zmarł dwa lata później, w drodze do obozu w Dachau. Kościół katolicki ogłosił go błogosławionym.

Sam kościół II wojnę przetrwał bez zniszczeń. Po 1945 roku zachował rangę parafii, przechodził kolejne remonty, a w 2011 roku dach pokryto miedzianą blachą.

Kościół stoi na placu Zamkowym, wrośnięty w mury dawnej rezydencji, której losy prowadzi osobny wpis o zamku królewicza Sobieskiego. Starszą oławską świątynią, przez wieki protestancką, jest fara przy Rynku.