Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Przy głogowskim Rynku, tuż obok ratusza, stoi klasycystyczny budynek teatru. Jego dzisiejszy wygląd to efekt odbudowy sprzed kilku lat, ale historia sięga schyłku XVIII wieku, gdy Głogów jako jedno z pierwszych miast Śląska dorobił się własnej stałej sceny.
Drugi teatr na Śląsku
Pod koniec XVIII wieku w śląskich miastach dojrzewała moda na osobne budynki teatralne. W Głogowie przedstawienia odgrywano dotąd w ciasnej sali redutowej, urządzonej w latach 1774–1775 na miejscu wyburzonych ław miejskich. Gdy sala okazała się za mała, szef departamentu budownictwa przy głogowskiej Kamerze Wojenno-Dominialnej, Christian Valentin Schultze, zaproponował nadbudowanie nad nią osobnego piętra na potrzeby teatru. Argumentował, że i tak trzeba ratować grożącą zawaleniem więźbę dachową. Projekt zatwierdzono na początku 1799 roku, prace ruszyły w kwietniu, a już w grudniu przebudowa była gotowa.
Powstała budowla o klasycystycznych fasadach, wzorowanych na architekturze Berlina i Poczdamu, którą historycy architektury zaliczyli później do wzorcowych przykładów wczesnego klasycyzmu niemieckiego. Od początku XIX wieku Głogów był drugim po Wrocławiu miastem na Śląsku z własnym teatrem. Grywano w nim głównie w sezonach zimowych, za to we wszystkich gatunkach, od dramatu po operę i balet. Osobliwość tego miejsca polegała na tym, że parter budynku służył handlowi mięsem. Głogowianie mieli więc przez dziesięciolecia mięso i teatr pod jednym dachem.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGłogów: książęca stolica i piastowski zamek
Liszt, Gryphius i lata świetności
W 1839 roku usunięto strop między piętrem a salą powyżej i urządzono prawdziwą widownię z balkonami. Cztery lata później, w marcu 1843 roku, na głogowskiej scenie wystąpił Ferenc Liszt, jeden z najsłynniejszych pianistów epoki. Na początku lat 60. XIX wieku poeta Karl Eduard von Holtei rzucił pomysł upamiętnienia Andreasa Gryphiusa, barokowego dramatopisarza urodzonego w Głogowie. Ze zbiórki funduszy sfinansowano popiersie, które w 1864 roku, w rocznicę śmierci poety, stanęło nad głównym wejściem do teatru. Od tego czasu scena nosi jego imię.
Sam Gryphius przyszedł na świat w Głogowie w 1616 roku, w rodzinie luterańskiego duchownego. Po latach nauki i studiów, między innymi w Gdańsku i w Lejdzie, wrócił na Śląsk i w 1650 roku został syndykiem stanów księstwa głogowskiego, czyli urzędnikiem reprezentującym miejscowe stany. Funkcję tę pełnił do śmierci w 1664 roku, która dopadła go podczas burzliwego posiedzenia rady miejskiej. Gruntowna przebudowa z lat 1926–1928 dała teatrowi żelbetowy balkon i scenę obrotową, a widownia liczyła wtedy 453 miejsca. Jako jeden z niewielu teatrów Dolnego Śląska głogowska scena przetrwała kryzysy gospodarcze międzywojnia. Ostatni spektakl odbył się w grudniu 1944 roku.
Ruina i powrót po siedemdziesięciu latach
Kilka tygodni po ostatnim przedstawieniu radziecka ofensywa obróciła teatr, jak i całe miasto, w ruinę. Przez następne dekady budynek stał jako wypalona skorupa, a kolejne pomysły na jego odbudowę, powracające co kilkanaście lat od końca lat 50., rozbijały się o koszty. Dopiero w 2017 roku władze miasta podpisały umowę na odbudowę teatru do stanu sprzed wojny. Prace trwały dwa lata. We wrześniu 2019 roku nad wejściem ustawiono kopię popiersia Gryphiusa, bo oryginał, choć przetrwał wojnę, zaginął w niewyjaśnionych okolicznościach w 1959 roku. Uroczyste otwarcie odbyło się 22 listopada 2019 roku, a scenę zainaugurowano sztuką według tekstu samego Gryphiusa, z Janem Peszkiem w roli głównej.
Odbudowany teatr stoi na planie wydłużonego prostokąta, a jego najmocniejszym akcentem jest wschodnia fasada. Środkowy ryzalit wypełnia wielka nisza ze sklepieniem w kształcie muszli, w której dwie kolumny dźwigają belkowanie. Na nim stoi ważące czterysta kilogramów popiersie poety, z napisem Gryphius 1616–1664, a poniżej ciągnie się szeroki fryz z alegorycznymi scenami sławiącymi radość tworzenia. Budynek pełni dziś funkcję filii miejskiego ośrodka kultury, w której odbywają się koncerty i spektakle. Do teatru zajrzysz przy głogowskim Rynku .
