Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
W sierpniu 1109 roku pod Głogów podeszła armia cesarza Henryka V. Wyprawa była odpowiedzią na samodzielną politykę Bolesława Krzywoustego, który umacniał się na Pomorzu i mieszał w sprawy czeskie, osłabiając wpływy cesarstwa nad Odrą. Wojska niemieckie stanęły pod grodem 24 sierpnia. Rokowania nie przyniosły rozstrzygnięcia, a podczas pięciodniowego rozejmu głogowianie wydali cesarzowi zakładników, licząc na dotrzymanie umowy.
Obrona z 1109 roku i dzieci na machinach
Gdy rozejm minął, Henryk V złamał ustalenia. Kazał przywiązać część zakładników, wśród nich syna dowódcy grodu, do machin oblężniczych i pchnąć je pod mury. Rachuba była prosta: obrońcy nie odważą się strzelać do własnych dzieci. Kronikarz Gall Anonim zapisał, że stało się inaczej. Głogowianie nie oszczędzali swoich synów i krewnych bardziej niż Niemców, bo woleli, by ci zginęli od miecza wroga, niż żeby miasto poddało się w niewolę. Obrona twierdzy trwała, a jej narzędziami były machiny miotające, kamienie, gorąca woda i ogień.
Oblężenie ciągnęło się około trzech tygodni. Wojska Bolesława Krzywoustego nie stoczyły z cesarzem walnej bitwy, lecz nękały niemiecki obóz w nocnych wypadach, niszcząc zaopatrzenie i utrudniając aprowizację. Ostatecznie Henryk V odstąpił od Głogowa, nie zdobywszy grodu, i przesunął kampanię na Wrocław. Tam poniósł kolejną porażkę, upamiętnioną później jako bitwa na Psim Polu, po czym wycofał się do Niemiec przez Czechy. Opis głogowskiego oblężenia w kronice Galla Anonima sprawił, że obrona z 1109 roku weszła do kanonu wczesnych dziejów Polski jako obraz miasta, które nie ustąpiło nawet za cenę życia własnych dzieci.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGłogów: książęca stolica i piastowski zamek
Jak powstało księstwo głogowskie
Gród, który odparł cesarza, leżał na prawym brzegu Odry, przy przeprawie przez rzekę. Sto kilkadziesiąt lat później Głogów stał się stolicą własnego państwa. Po śmierci Henryka II Pobożnego, który zginął w bitwie z Mongołami pod Legnicą w 1241 roku, jego dziedzictwo dzielili synowie. W 1251 roku, po zbrojnym konflikcie z bratem Bolesławem II Rogatką i przy wsparciu księcia wielkopolskiego Przemysła I, wydzielone zostało osobne księstwo głogowskie. Jego pierwszym władcą został Konrad I, czwarty pod względem starszeństwa syn Henryka Pobożnego i wnuk świętej Jadwigi Śląskiej. Swój pierwszy znany dokument książęcy wystawił 4 listopada 1251 roku i zapoczątkował głogowsko-żagańską gałąź śląskich Piastów.
To Konrad I nadał Głogowowi nowy kształt przestrzenny. Dwa lata po objęciu rządów, w 1253 roku, lokował miasto na lewym brzegu Odry na prawie magdeburskim, przenosząc ośrodek z dawnego grodu do regularnie rozplanowanego miasta z rynkiem. W jego narożniku, tuż nad rzeką, wzniósł nową książęcą siedzibę, wpisaną w mury obronne. Do dziś stoi tam zamek książąt głogowskich, a jego najstarsze mury pochodzą z czasów piastowskiej stolicy.
Od Piastów przez Czechów do Jagiellonów
Samodzielne księstwo nie przetrwało dwóch stuleci. W 1331 roku Głogów zajął czeski król Jan Luksemburski i wcielił księstwo do Korony czeskiej. Od 1384 roku część miasta jako dziedziczne lenno trzymali książęta cieszyńscy, a ich administracyjną siedzibą był głogowski zamek. W drugiej połowie XV wieku o Głogów toczył się ostry spór. Jan II Żagański, zwany Szalonym, wsparty przez węgierskiego króla Macieja Korwina, w 1480 roku siłą zajął cieszyńską część miasta, a w ciągu kolejnych dwóch lat opanował całe księstwo jako wasal Korwina. Gdy jednak popadł z nim w konflikt, traktat wiedeński z grudnia 1488 roku odebrał mu księstwo w zamian za odszkodowanie.
Po śmierci Korwina Głogów przeszedł pod administrację czeską sprawowaną przez polskich Jagiellonów. W latach 1491–1498 zarządzał nim Jan Olbracht, a od 1499 roku młodszy z braci, Zygmunt. Już wcześniej miasto bywało miejscem wielkiej polityki: w 1462 roku odbył się tu zjazd króla Polski Kazimierza Jagiellończyka z czeskim władcą Jerzym z Podiebradu, a polski monarcha zamieszkał na czas rozmów w starym głogowskim zamku.
Zygmunt Jagiellończyk, książę głogowski
Zygmunt otrzymał księstwo głogowskie od brata Władysława, króla Czech i Węgier, pod koniec 1499 roku, ale osobiście przybył do Głogowa dopiero 5 czerwca 1502 roku. Uczynił z miasta swoją główną śląską rezydencję, a od końca 1504 roku sprawował urząd namiestnika całego Śląska. W ciągu kilku lat przeprowadził w księstwie reformy, które zapisały się w pamięci regionu. Ustanowił Sąd Lenny jako najwyższy trybunał odwoławczy, zbierający się cztery razy w roku, uzyskał prawo bicia własnej monety i od 1505 roku puszczał w obieg srebrne grosze głogowskie, a rozbójnicze bandy grasujące na szlakach handlowych zwalczał na tyle skutecznie, że przywrócił bezpieczeństwo dróg.
Rządy Zygmunta w Głogowie skończyły się w sierpniu 1506 roku, gdy po śmierci brata Aleksandra wrócił do Polski. W styczniu 1507 roku został koronowany na króla jako Zygmunt Stary. Grosze bite nad Odrą przetrwały go o wieki i do dziś wspomina się je jako symbol dawnej głogowskiej mennicy.
Jan z Głogowa i krakowscy słuchacze
Piastowski Głogów wydał też jednego z najważniejszych uczonych polskiego średniowiecza. Jan z Głogowa, urodzony w mieście około 1445 roku, był astronomem, matematykiem i filozofem. Wczesną naukę pobierał przy głogowskiej kolegiacie, do której kapituły kanoników z czasem należał, a od 1462 roku studiował na Uniwersytecie Krakowskim. Tam został na resztę życia: przez blisko cztery dekady wykładał na Wydziale Sztuk Wyzwolonych, dwukrotnie był jego dziekanem i należał do Collegium Maius. Zmarł w Krakowie w 1507 roku.
Z jego nazwiskiem wiąże się w Głogowie tradycja związku z Mikołajem Kopernikiem, upamiętniona nazwą jednego z placów. Trzeba ją jednak podać ostrożnie. Młody Kopernik studiował w Krakowie w tych samych latach, w których wykładał Jan z Głogowa, i był jednym z wielu słuchaczy jego zajęć na wydziale. Nie był jego osobistym, wyłącznym uczniem. Głogowski uczony i przyszły astronom spotkali się na tej samej krakowskiej uczelni, a nie w relacji mistrza i jednego wychowanka. Pierwsze kroki w nauce Jan z Głogowa stawiał przy kolegiacie na Ostrowie Tumskim.
