Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Kilka kilometrów na południe od Góry Kalwarii, w Czersku, nad doliną Wisły stoją ceglane ruiny zamku. Są dużo starsze niż barokowa Nowa Jerozolima biskupa Wierzbowskiego i przypominają, że ta okolica miała swoją stolicę na długo przed powstaniem świętego miasta.
Rezydencja księcia Janusza
Murowany zamek wzniósł w miejscu starszego grodu książę mazowiecki Janusz I Starszy. Budowę datuje się na lata 1388–1410. Warownia stała się jedną z głównych rezydencji książęcych i sercem całej ziemi czerskiej.
Po włączeniu ziemi czerskiej do Korony w 1526 roku zamek przeszedł na własność królewską. Szczególną rolę odegrała w jego dziejach królowa Bona Sforza, która wykorzystywała go jako ośrodek administracyjny swoich dóbr i inicjowała remonty, w tym budowę zabudowań mieszkalnych oraz ogrodów.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGóra Kalwaria: Nowa Jerozolima i dwór cadyków
Upadek dawnej stolicy
Dalsze losy zamku to powolne osuwanie się w ruinę. Kolejni zarządcy zaniedbywali warownię, a w czasie potopu szwedzkiego, w 1656 roku, była już w złym stanie. Ostateczny cios przyniosły rozbiory: po przejęciu władzy przez Prusy częściowo rozebrano mury. Od tego czasu zamek pozostaje zrujnowany, a pierwsze prace restauratorskie podjęto dopiero na początku XX wieku, w latach 1907–1911.
Wraz z zamkiem podupadło i samo miasto, choć źródła nie zgadzają się co do tego, kiedy i dlaczego. Jedne przekazy wiążą upadek Czerska już ze średniowieczem i decyzją księcia Janusza I, który zaczął sprawować władzę z Warszawy, wygodniejszej ze względu na łagodniejszy klimat, żyźniejsze ziemie i lepszy dostęp do wielkich rzek, a przy tym chętniej zasiedlanej przez przybyszów z Prus. Według tej wersji Czersk, który prawa miejskie otrzymał w 1386 roku, zaczął tracić znaczenie w XV wieku, choć jeszcze w latach 1471–1495 pozostawał stolicą ziemi czerskiej, a spis z 1564 roku wykazywał w nim sto murowanych budynków. Inne przekazy przesuwają upadek na czasy znacznie późniejsze i łączą go z rozbiorami, po których ziemia czerska zniknęła z mapy administracyjnej.
Tak czy inaczej rola, którą kiedyś pełnił Czersk, przeszła gdzie indziej, a po dawnej książęcej stolicy zostały mury na wiślanej skarpie. Dziś ruiny zamku są najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem gminy Góra Kalwaria.
