W Górze Kalwarii ulice nie schodzą się przypadkiem. Pijarska i Dominikańska biegną poziomo, Kalwaryjska i Piłsudskiego pionowo, a tam, gdzie się przecinają, na sztucznie usypanym wzgórzu stoi kościół. Miasto wytyczono na planie krzyża, bo miało być makietą Jerozolimy, po której chodzi się jak po Ziemi Świętej. Dwa stulecia później stało się światową stolicą jednej z największych dynastii chasydzkich.
Zamek książąt mazowieckich w Czersku
Okolica jest dużo starsza niż miasto. Kilka kilometrów na południe, w Czersku, stoją ceglane ruiny zamku książąt mazowieckich, gotyckiej rezydencji Janusza I, później dóbr królowej Bony. Czersk był niegdyś stolicą całej ziemi czerskiej, a podupadł między innymi dlatego, że władza książęca przeniosła się stąd do Warszawy.
Dom Piłata
W latach sześćdziesiątych XVII wieku biskup poznański Stefan Wierzbowski kupił zniszczoną w czasie potopu szwedzkiego wieś Góra. Chciał w niej zbudować miasto na wzór świętego Jeruzalem, ośrodek pokuty, który po latach wojny miał odrodzić Rzeczpospolitą. Król Michał Korybut Wiśniowiecki nadał osadzie prawa miejskie w 1670 roku pod nazwą Nowe Jeruzalem. Nazwa się nie przyjęła i miasto zostało przy dawnej Górze, z dopiskiem Kalwaria. Biskup ściągnął tu siedem zakonów i postawił dla nich sześć kościołów z klasztorami oraz trzydzieści pięć kaplic.
Sercem planu jest kościół Podwyższenia Krzyża na Górce, dawny Dom Piłata. Stoi na skrzyżowaniu obu osi, na usypanym kopcu, i od niego zaczynała się procesyjna trasa na Golgotę. Co roku w Wielkim Tygodniu odgrywa się tu Misterium Męki Pańskiej, a w szklanej gablocie leży woskowa figura zdjętego z krzyża Chrystusa, którą do Polski sprowadził prawdopodobnie Zygmunt III Waza, a do miasta trafiła w 1673 roku jako dar wdowy po królu Michale Korybucie. Pod posadzką spoczywa sam założyciel miasta.
Wieczernik
Drugi biegun pobożności biskupa leży na uboczu, w wilgotnej dawniej dolinie zwanej Mariankami. Mały kościół Wieczerzy Pańskiej, zwany Wieczernikiem, zbudowano w 1674 roku tak, by przypominał zwykły dom, bo miał być pamiątką Wielkiego Czwartku i sali Ostatniej Wieczerzy. Zamieszkali przy nim marianie, a ich założyciel, ojciec Stanisław Papczyński, spędził tu ponad dwadzieścia lat i został pochowany pod ołtarzem. Dziś to jego sanktuarium.
Pałac biskupi
Około 1678 roku Wierzbowski przeniósł się z Warszawy do Góry na stałe. Stawiano dla niego pałac biskupi, w którym jednak nigdy nie zamieszkał. W następnym stuleciu przebudował go w duchu klasycyzmu Jakub Fontana. Później mieścił sąd, w czasie wojny kasyno oficerskie, a dziś gminną bibliotekę.
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
Nowa Jerozolima nie utrzymała się długo. W 1708 roku epidemia zabiła albo wygnała większość mieszkańców, a główny kościół Nowej Jerozolimy, stojący na wzgórzu zwanym Kalwarią, podupadał. Rolę parafii przejął kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny przy klasztorze bernardynów, stojący naprzeciw pałacu. Wzniesiono go w latach pięćdziesiątych XVIII wieku według projektu Jakuba Fontany, jednego z najważniejszych architektów epoki, z fundacji marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego, który leży w podziemiach.
Kolegium pijarów
Przy dzisiejszej ulicy Szpitalnej działało kolegium pijarów, szkoła zamykająca jedną z osi planu miasta. W 1795 roku, po trzecim rozbiorze, miasto trafiło pod zabór pruski. Majątek kościelny skonfiskowano, rozebrano kościół Świętego Krzyża na Golgocie, główną świątynię sanktuarium, a władze likwidowały zakony i zamieniały klasztory na obiekty wojskowe. Kolegium, już pod panowaniem rosyjskim, stało się koszarami rosyjskiej artylerii. W grudniu 1825 roku osadzono tu majora Waleriana Łukasińskiego, znanego działacza niepodległościowego, w drodze do dożywotniego więzienia w Rosji.
Cmentarz ewangelicki
Za zaborów do Góry, w której biskupi nie dopuszczali wcześniej innowierców, napłynęli Niemcy, Rosjanie i Żydzi. Po ewangelickich osadnikach niemieckich został cmentarz przy ulicy Rybie , dziś zarośnięty i ukryty za murem.
Dwór cadyków dynastii Ger
W 1859 roku w Górze Kalwarii osiadła rodzina Alterów. Byli cadykami, czyli duchowymi przywódcami chasydów, nurtu pobożnego judaizmu, do którego przywódców wierni pielgrzymowali po radę i błogosławieństwo. Dynastię, którą od jidyszowej nazwy miasta nazwano Ger, założył Icchak Meir Alter, a rozsławił jego następca Juda Arie Leib Alter, sprawujący urząd przez blisko cztery dekady. Na początku XX wieku Ger kontrolował około jednej czwartej wszystkich chasydzkich domów modlitwy na ziemiach polskich, a otwarta w 1899 roku wąskotorowa kolejka z Warszawy dowoziła tłumy pielgrzymów. Sama Góra podupadała: w 1883 roku straciła prawa miejskie, odzyskane dopiero w 1919 roku, a w 1901 roku pożar strawił połowę zabudowy.
Śladem tego świata jest dwór cadyków przy ulicy Pijarskiej z dobudowanym w 1903 roku domem modlitwy, w którym zachował się piec do wypieku macy. Ta historia skończyła się w 1940 roku, gdy Niemcy utworzyli w mieście getto dla około trzech i pół tysiąca osób, zlikwidowane wywózką do getta warszawskiego zimą 1941 roku. Dynastia Ger, odbudowana po wojnie w Izraelu, jest tam dziś największą grupą chasydzką na świecie.
Willa przy Lipkowskiej
W dwudziestoleciu międzywojennym do Góry przyjeżdżano już na letni wypoczynek. Z tych lat pochodzi willa przy ulicy Lipkowskiej , stojąca na wiślanej skarpie, z narożną wieżyczką nakrytą hełmem w kształcie cebuli.
Most kolejowy nad Wisłą
Najmłodszy i najdłuższy zabytek gminy leży na skraju miasta, nad rzeką. Most kolejowy nad Wisłą, zbudowany w latach 1950–1951 na przedwojennych planach, ma ponad sześćset metrów długości i sześć wielkich stalowych kratownic. Filary wykonano od razu pod dwa tory, ale drugiego nigdy nie dołożono. Na moście wielokrotnie kręcono sceny do filmów wojennych.