Dom Piłata w Górze Kalwarii, kościół Na Górce

Kaplica na kopcu w środku Góry Kalwarii nazywa się dziś kościołem Podwyższenia Krzyża, a mieszkańcy mówią o niej „Na Górce”. Przez pierwsze dwa stulecia nosiła jednak inne imię: Ratusz Piłata, znany też jako Dom Piłata.

Pierwsza stacja świętego miasta

Kiedy biskup Stefan Wierzbowski budował swoją Nową Jerozolimę, wytyczył miasto na planie krzyża, a w punkcie, w którym przecinają się jego ramiona, kazał usypać wzgórze. Na nim, w 1668 roku, stanęła kaplica. Nazwano ją Ratuszem Piłata, bo to od niej zaczynała się droga pokutna. W misterium Męki Pańskiej tutaj zapadał wyrok na Jezusa, a pielgrzymi ruszali dalej, mijając kolejne kaplice, aż do usypanej ludzkimi rękami Golgoty, na której stał nieistniejący dziś kościół Świętego Krzyża. Świątynię konsekrowano w 1679 roku i powierzono filipinom.

Sam budynek jest prosty. Boki fasady ujmują pary płaskich, gładkich filarów wtopionych w ścianę, nad wejściem otwiera się duże półkoliste okno, a całość wieńczy gładki szczyt z kamienną kulą i kutym krzyżem. Do bramy z kutego żelaza prowadzą od dołu szerokie schody, a po obu stronach fasady stoją wysokie drewniane krzyże. Za kaplicą, na przedłużeniu jej osi, ustawiono barokową figurę Chrystusa Ecce Homo, czyli „Oto Człowiek”, z początku XVIII wieku, przedstawiającą go ubiczowanego.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGóra Kalwaria: Nowa Jerozolima i dwór cadyków

Woskowa figura, o którą upominali się królowie

Największym skarbem wnętrza jest Pieta, rzeźba Marii trzymającej zdjętego z krzyża Chrystusa, wykonana z lanego wosku na drewnianej konstrukcji i pokryta barwną polichromią. Jej droga do Góry Kalwarii to osobna opowieść. Do Polski sprowadził ją prawdopodobnie Zygmunt III Waza, potem należała do jego synów. Jan Kazimierz po abdykacji zabrał ją do Paryża, a kolejny król, Michał Korybut Wiśniowiecki, upomniał się o nią, uznając, że rzeźba jest własnością Korony. Gdy w 1673 roku przewożono ją z Francji, król zmarł, a jego wdowa, Eleonora Habsburżanka, postanowiła podarować figurę pasyjnemu miastu.

Rzeźbę umieszczono w gablocie, a za nią zawieszono jedwabną, haftowaną tkaninę z widokiem Jerozolimy i Golgoty z trzema krzyżami. Postać Chrystusa ma naturalne, ciemne ludzkie włosy. Obok Piety przechowuje się relikwie drzewa Krzyża Świętego, które biskup Wierzbowski podarował sprowadzonym do miasta bernardynom.

Grób założyciela miasta

W 1791 roku dobudowano do kaplicy zakrystię i kryptę, a koszty pokrył biskup Franciszek Zembrzycki. Wtedy też świątynia otrzymała nowy tytuł, Podwyższenia Krzyża Świętego, i przejęła obowiązki kościoła parafialnego. Do krypty przeniesiono wówczas szczątki Stefana Wierzbowskiego, założyciela miasta, zmarłego w 1687 roku. W 1918 roku złożono je w nowej, ołowianej i przeszklonej trumnie. W ścianie tylnej kościoła wmurowano dawną kamienną płytę nagrobną biskupa.

Kaplica ucierpiała podczas wojny, a remont ukończono dopiero pod koniec lat pięćdziesiątych XX wieku. Ponownie poświęcono ją w 1989 roku. Dziś służy głównie młodzieży, ale raz w roku, w Wielkim Tygodniu, wraca do swojej pierwotnej roli: przy kościele Na Górce zaczyna się Misterium Męki Pańskiej, powtarzane tu od ponad trzystu lat.