Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Górze Kalwarii

Parafia w Górze Kalwarii jest starsza niż samo święte miasto biskupa Wierzbowskiego. Pierwsza wzmianka o kościele we wsi Góra pochodzi z 1252 roku. Gdy w 1666 roku biskup kupił tutejsze dobra, stary drewniany kościół parafialny był już w opłakanym stanie.

Bernardyni, którzy pilnowali drogi krzyżowej

Wierzbowski przeniósł obowiązki parafii do kościoła świętego Krzyża na Kalwarii, a miejsce po dawnych świątyniach oddał sprowadzonym bernardynom. Zakon dostał ważne zadanie: opiekę nad kaplicami procesyjnymi i prowadzenie misteriów Męki Pańskiej, które były sensem istnienia Nowej Jerozolimy. Pierwszy kościół bernardynów, jeszcze drewniany, stanął około 1670 roku. Nie przetrwał długo. Poważnie uszkodził go huragan w 1702 roku, a ostatecznie zniszczył kolejny huragan, być może połączony z pożarem, w 1756 roku.

Wtedy zdecydowano się na budowę murowaną. Kamień węgielny pod nowy kościół położono 19 sierpnia 1756 roku, a fundatorem został marszałek wielki koronny i starosta czerski Franciszek Bieliński, znany dziś głównie z porządkowania ulic Warszawy. Bieliński i jego żona spoczęli w kryptach pod świątynią.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGóra Kalwaria: Nowa Jerozolima i dwór cadyków

Barok Jakuba Fontany

Projekt powierzono Jakubowi Fontanie, jednemu z najważniejszych architektów polskiego baroku, twórcy między innymi fasady kościoła Świętego Krzyża w Warszawie. Wzniesiony przez niego kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny nakryto beczkowatym, półokrągłym sklepieniem, wyłożono marmurowymi posadzkami, a na kalenicy dachu posadzono małą wieżyczkę na sygnaturkę, czyli niewielki dzwon, krytą miedzią. Od południa przylega do kościoła trójskrzydłowy dawny klasztor.

We wnętrzu przetrwały starsze pamiątki. W ołtarzu wisi siedemnastowieczny obraz Matki Bożej Górskiej, przed którym, jak głosi miejscowa tradycja, modlił się Jan III Sobieski. Dawna kaplica świętego Waleriana, dziś zakrystia, przechowuje sarkofag z jego relikwiami. Jest tu także siedemnastowieczna chrzcielnica. Pod ziemią, w innej części miasta, zachowały się jeszcze barokowe piwnice z beczkowatymi sklepieniami, pozostałość po zabudowaniach dawnego konwentu.

Wyrzuceni za powstanie, sprowadzeni z powrotem

Bernardyni mieszkali w Górze Kalwarii do 1863 roku, kiedy władze carskie usunęły ich z klasztoru za sprzyjanie powstaniu styczniowemu i przeniosły do Kątów. Kościół zamknięto, a w klasztorze urządzono urząd powiatowy. Mieszkańcy przez lata zabiegali o odzyskanie świątyni i dopięli swego w 1879 roku. Po remoncie kościół stał się na powrót siedzibą parafii, wobec zniszczenia dawnego kościoła na Kalwarii.

Kolejne ciosy przyniósł wiek XX. W 1914 roku kościół zdewastowały wojska rosyjskie, rabując wszystkie dzwony, które udało się zastąpić dopiero w 1929 roku. Ciężkie były też ostatnie dni II wojny światowej, gdy w 1945 roku ucierpiały dach i elewacje. Odbudowa trwała do 1949 roku, a w 1953 roku parafię objęli marianie, którzy prowadzą ją do dziś. Sam kościół przy ulicy księdza Sajny jest obecnie parafialnym sercem miasta.

Kaplica na skarpie nad Wisłą

Z zespołem bernardyńskim wiąże się jeszcze jedno miejsce. W dawnym ogrodzie klasztornym, na zboczu wiślanej skarpy, stoi mała kaplica świętego Antoniego , ufundowana przez biskupa Wierzbowskiego po 1673 roku. Nad wejściem umieszczono żeliwną tablicę wotywną z 1885 roku, upamiętniającą cudowne uzdrowienie, a w niszy fasady widnieje malowidło świętego. Do kaplicy prowadzą schody po zboczu, a otacza ją stary drzewostan z dębami uznanymi za pomniki przyrody. Do dziś ściąga tu pielgrzymów doroczny czerwcowy odpust.