Kolegium pijarów w Górze Kalwarii i więzień Łukasiński

Przy ulicy Szpitalnej, na skraju Góry Kalwarii, stoi zespół budynków, w którym dziś mieści się dom pomocy społecznej. Trudno w nim rozpoznać jedną z instytucji, na których biskup Wierzbowski oparł swoją Nową Jerozolimę: szkołę prowadzoną przez pijarów.

Szkoła zamykająca oś świętego miasta

Kolegium pijarów wraz z kościołem i klasztorem wzniesiono w 1675 roku, u samego początku istnienia miasta. Kompleks zamykał jedną z osi barokowego planu i przez ponad sto lat kształcił młodzież. Skończyło się to po rozbiorach. Pruskie władze przejęły klasztorne mury i przebudowały je na koszary, a gdy region wszedł w skład Królestwa Polskiego pod berłem cara, stacjonowała tu artyleria rosyjska. Samą szkołę zlikwidowano.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGóra Kalwaria: Nowa Jerozolima i dwór cadyków

Więzień, którego przewożono przez Górę Kalwarię

To właśnie w te koszary trafił jeden z najsłynniejszych polskich więźniów XIX wieku. Walerian Łukasiński, major i znany działacz niepodległościowy, został przywieziony do Góry Kalwarii w nocy z 1 na 2 grudnia 1825 roku i osadzony w skrzydle dawnego klasztoru pijarów. Przesłuchiwali go tutaj wysocy carscy urzędnicy, w tym Nikołaj Nowosilcow i generał Dmitrij Kuruta.

Łukasiński spędził w mieście kilka miesięcy, a na początku czerwca 1826 roku przewieziono go do Warszawy na dalsze przesłuchania. Po ich zakończeniu, jesienią, wrócił do Góry Kalwarii. Ostatni raz przejeżdżał przez miasto 30 listopada 1830 roku, dzień po wybuchu powstania listopadowego, w drodze na wschód. Trafił ostatecznie do rosyjskiej twierdzy w Szlisselburgu, gdzie pozostał uwięziony aż do śmierci w 1868 roku, ponad czterdzieści lat.

Przytułek, kaplica Marconiego i dom pomocy

W 1841 roku w dawnym konwencie urządzono dom przytułku dla starców i kalek. Dwadzieścia lat później zespół rozbudowano według projektu Leandra Marconiego, architekta znanego z warszawskich pałaców Zamoyskich i Sobańskich. Marconi dostawił kaplicę o neogotyckim wnętrzu, która połączyła dwa dawne budynki konwentu, dziś nazywane pawilonami. Na początku XX wieku dostawiono jeszcze niewielkie izolatorium, czyli izbę przyjęć nowych pacjentów.

Po II wojnie światowej wszystkie zabudowania przeznaczono na dom pomocy społecznej, który działa tu do dziś. W piwnicach jednego z pawilonów zachowały się dawne katakumby oraz oryginalne sklepienia krzyżowe. Wśród budynków ośrodka wciąż stoją dwa siedemnastowieczne pawilony, ostatnie mury dawnego kolegium pijarów , świadkowie i szkoły biskupa, i carskiego więzienia.