Leśny Dworek w Bielawie: tyrolska willa Dierigów

Galerie z drewna, balkony dookoła domu, dachy wysunięte daleko przed ściany. Willa przy ulicy Nowobielawskiej wygląda tak, jakby przeniesiono ją z alpejskiej doliny pod Góry Sowie. Zbudowano ją w 1894 roku dla rodziny Dierigów, właścicieli wielkich zakładów włókienniczych w Bielawie. W dawnych dokumentach i we wspomnieniach rodziny nazywano ją domem letnim, leśnym albo szwajcarskim. Dziś nosi nazwę Leśny Dworek.

Letni dom na skraju lasu

Willa stoi na południowo-zachodnim krańcu dawnej Nowej Bielawy, na granicy lasu. Nowa Bielawa była osobną wsią o średniowiecznym rodowodzie. Zawsze należała do tych samych dóbr ziemskich co część Bielawy, a w XVIII i XIX wieku była własnością hrabiego von Sandretzky. Jeszcze przed 1945 rokiem włączono ją do Bielawy.

Na początku XX wieku poprowadzono tędy kolej z Bielawy Zachodniej do Srebrnej Góry, ze stacją w Nowej Bielawie, i wieś stała się popularnym miejscem wypoczynku. Dom Dierigów służył prawdopodobnie jako letnisko. Należał do Friedricha Dieriga juniora (1845–1931). Ostatnim mieszkańcem przed 1945 rokiem był jego bratanek, doktor praw Hans Christian Dierig (1905–1972), syn Wolfganga, właściciela willi nazywanej dziś Pałacem Dębowym.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieBielawa: wieś tkaczy, która stała się miastem Dierigów

Moda na styl tyrolski

Dom nawiązuje do architektury tyrolskiej i szwajcarskiej. Ma szerokie okapy, balkony opasujące ściany i drewniany szkielet wypełniony cegłą, czyli mur pruski. W drugiej połowie XIX wieku tak budowano chętnie w rozwijających się sudeckich uzdrowiskach i letniskach. W Międzygórzu w 1858 roku stanął dwór księżnej Marianny Orańskiej, a w latach 1880–1890 budynek sanatoryjny, który dziś nosi nazwę Gigant. W tym duchu powstały też Idahof w Szczawnie-Zdroju i schronisko Szwajcarka z 1871 roku. Modę wzmocniły domy tyrolskie w Mysłakowicach, zbudowane dla emigrantów z Tyrolu, którzy przybyli tam w 1838 roku.

Willa ma trzy kondygnacje, wysoką piwnicę i mieszkalne poddasze. Najniższą część ścian obłożono płytami z jasnego piaskowca. Wyżej ściany są z czerwonej cegły licówki, przetykanej wąskimi pasami cegły szkliwionej w kolorze ciemnozielonym i ciemnobrązowym. Piętro ma w dużej części drewniany szkielet z ceglanym wypełnieniem, a szczyty obito deskami z ażurowymi, wycinanymi końcówkami.

Przed ścianami wiszą drewniane galerie i zadaszone balkony. Opierają się na słupach rzeźbionych na kształt kolumn. Między słupami a skośnymi podporami tkwią ażurowe kliny z motywem rozety i trójliścia. Na wszystkich drewnianych belkach krawędzie ozdobnie ścięto. Od północy, gdzie piwnica chowa się w skarpie, dom ma podcień z trzema półkolistymi arkadami na piaskowcowych filarach. Łuki arkad podkreślono zieloną szkliwioną cegłą. Główne drzwi od frontu mają obramienie z piaskowca i ostro zakończone nadświetle, a w nich zachowała się oryginalna klamka.

Wnętrza: drewno i kolorowe płytki

Sień na parterze nakrywa drewniane pozorne sklepienie w kształcie płaskiego łuku, z profilowanymi żebrami. Stropy w pokojach zdobią drewniane kasetony i fryz z małych łuków, stylizowany na architekturę mauretańską. Na schodach z parteru na piętro zachowała się gięta poręcz i słupki zakończone kulami.

Najbardziej kolorowe są podłogi. W podcieniu leży drobna terakota ułożona we wzory kwiatowe i geometryczne, w kolorach kremowym, turkusowym, ochrowym i czarnym. Na werandzie od wschodu płytki układają się w motywy roślinne. W zamkniętej dziś werandzie na piętrze są ośmioboczne i kwadratowe płytki z kwiatami i muszlami. W piwnicach leżą płytki biało-czerwono-niebieskie i niebiesko-biała mozaika w meandry. Zachowały się też fragmenty malowideł na ścianach pokoju na piętrze i drewniane rolety z mechanizmem ukrytym nad oknami.

Dach pokrywał pierwotnie łupek bazaltowy układany w romby. W latach 70. XX wieku zastąpiono go blachą. Fragment starego pokrycia ocalał nad małym daszkiem w zachodniej części domu.

Park i sąsiedzi, których już nie ma

Przed 1945 rokiem działka była dużo większa niż dziś. Wokół willi rozciągał się park z dużym stawem we wschodniej części, a na jego wschodnim krańcu stały małe budynki, prawdopodobnie stajnia i wozownia. Park miał wyraźnie stylizowany charakter. Artykuł krajoznawczy z 1930 roku nazwał go „tureckim”. Do dziś przetrwały pomnikowe drzewa z dawnych nasadzeń. Około 1930 roku prowadzono tu prace przy sieci wodociągowej. Zostały po nich studzienki i inne urządzenia.

Poniżej willi stały kiedyś sanatorium Berg Schloss (Górski Zamek), gospoda Goldenes Sieb (Złote Sito) i zabudowania gospodarcze należące do Leśnego Dworku. Rozebrano je jeszcze przed 1950 rokiem, a cegła z nich pojechała na odbudowę Warszawy.

Po 1945 roku willa stała się hotelem robotniczym zakładów Bieltex, które przejęły dawne przedsiębiorstwo Dierigów. Później mieściły się tu ośrodek szkoleniowy i hotel. Remonty w latach 60. i 70. prowadzono oszczędnie i dzięki temu dom zachował pierwotny kształt. W latach 90. obiekt należał do spółki pracowniczej „Wypoczynek”, a potem do wojewódzkiego przedsiębiorstwa usług socjalnych z Wrocławia. Po 1989 roku działała tu przez kilka lat restauracja. W 2005 roku odnowiono ogrodzenie, a w 2006 roku zaczął się remont elewacji i dachów Leśnego Dworku .