Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Przy ulicy Wyszyńskiego 68 stoi parterowy drewniany dom z poddaszem, przykryty stromym dwuspadowym dachem z szerokim okapem. Od frontu i od szczytów obiegają go werandy. To willa Hanka, jeden z lepiej zachowanych józefowskich świdermajerów.
Dom zbudowany z drewna spławionego Wisłą
Pierwszym właścicielem działki został Kazimierz Osterczy. Zabudowę zaczął w 1926 roku od drewnianej stróżówki i budynku gospodarczego. Właściwą willę postawiono dwa lata później, w 1928 roku, według projektu Stefana Walkowskiego, jako dom letniskowy dla rodziny.
Materiał na budowę spławiono Wisłą z południowych terenów Polski, a robotę ciesielską wykonała brygada sprowadzona na sezon z Krynicy. Dom nazwano nadświdrzańskim, po drewnianym stylu, który rozwinął się w letniskach nad rzeką Świder. Świadczą o tym detale: sterczyny na kalenicy i deski wiatrownicowe z wypiłowanym motywem roślinnym, zdobiące czoła połaci dachu. Około 1930 roku dostawiono zimowe skrzydła okien, żeby willa nadawała się nie tylko na lato.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieJózefów: drewniane wille świdermajer wśród sosen
Goście: poeta i malarz
W willi bywali goście, których nazwiska trafiły do dokumentacji domu. Przyjeżdżał tu Julian Ejsmond, poeta i bajkopisarz, przyjaciel gospodarzy, oraz Antoni Suchanek, malarz marynista. To sam właściciel willi wystąpił z wnioskiem, żeby przyległej ulicy nadać imię Ejsmonda. Nosi je do dziś.
Broń pod podłogą werandy
W czasie okupacji willa była użytkowana rzadko, ale odegrała swoją rolę w konspiracji. W jednej z przeszklonych werand, pod podłogą, Bataliony Chłopskie przechowywały broń. Dom pozostawał w rękach Osterczego do września 1944 roku.
Po wojnie prywatny majątek skomunalizowano i willę włączono do zasobu mieszkaniowego kwaterunku, czyli państwowego przydziału lokali. W ramach tego przydziału mieszkał w niej krótko Jerzy Kirchmayer, oficer Wojska Polskiego i jeden ze współautorów planu akcji zbrojnej Armii Krajowej „Burza”. Później dom służył jako całoroczna kamienica wielorodzinna, a dwa pierwotne mieszkania połączono w amfiladę.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Willa Hanka w Józefowie, oprac. Andrzej Cichy, 2014
Bibliografia
- T. Kapusta, Historia i dzień dzisiejszy świdermajera [w:] Polesie. Łużyce i okolice, red. P. Ajdecki, Otwock 2013
- J. Szałygin, Drewniana architektura okolic Otwocka, Mazowsze 1994
- A. Cichy, Znaczenie ozdobnego deskowania w periodyzacji drewnianej architektury w Paśmie Otwockim, Ochrona Zabytków 2007