Drewniane wille Józefowa

Kiedy w Józefowie skończyły się okazałe pensjonaty i wille z nazwiskami, zostaje jeszcze kilkanaście zwykłych drewnianych domów letniskowych. Powstawały wszystkie według jednego schematu: parterowy albo piętrowy dom z poddaszem, weranda od frontu, snycerka na szczytach, a w środku kilka mieszkań do wynajęcia na sezon. To one tworzą tkankę józefowskiego letniska.

Wille z własnym imieniem

Willa Irenka przy ulicy Zielonej 1 to jeden z najstarszych świdermajerów w mieście, wzniesiony około 1900 roku. Jej pierwszym właścicielem był, jak głosi dokumentacja, nieznany z nazwiska oficer carski. Dom powstał prawdopodobnie jako budynek bliźniaczy, na co wskazują dwa boczne wejścia. Około 1917 roku kupili go Apolonia i Julian Kasnerowie i dalej używali jako letniska.

Willa Balbinów przy ulicy Wyszyńskiego 11 zachowała na fasadzie relikt napisu z datą 1902. Brak księgi hipotecznej nie pozwala ustalić jej pierwszych właścicieli. Pierwotna działka była znacznie większa i mieściła kilka budynków pod tym samym adresem.

Willa Różanka przy ulicy 3 Maja 102 powstała około 1925 roku, a dziesięć lat później kupił ją Józef Stemler. W detalu ścian i obramień okiennych widać już formy secesyjne. Dom pozostaje w rękach spadkobierców Stemlera.

Willa Gniazdko stoi na dawnych Świdrach Małych, przy ulicy Reymonta 1A . Powstała około 1929 roku na działce Mowszy i Estery Dobryków, od których w sierpniu tego roku nabyli ją Stanisław i Adela Gutgiserowie. Po wojnie zamieszkali w niej lokatorzy, a dziś należy do gminy.

Domy z mieszkaniami na wynajem

Obok willi z imieniem stoją domy, które od początku były zwykłym interesem: budowano je z myślą o wynajmie pokoi letnikom. Dom przy ulicy Zielonej 11A z lat 20. mieścił aż dziewięć mieszkań, cztery na parterze i pięć na poddaszu, każde z osobnym wejściem. Podobny dom przy ulicy Uroczej 6B z przełomu XIX i XX wieku sąsiaduje z bliźniaczym budynkiem letniskowym pod numerem 6A.

Najstarszy z nich stoi przy ulicy Piłsudskiego 124 . Datę jego powstania, rok 1894, odkryto podczas remontu na kaflowym piecu. Powstał na terenie Osady Rostkowo, wydzielonej z gruntów księdza Rostkowskiego. Działkę do dziś porastają sosny, akacje i dęby.

Żydowski ślad w drewnie

Letniskowy interes napędzała w Józefowie w dużej części ludność żydowska, i została po niej pamięć zapisana w domach. Najwyraźniejszy jest dom Jakubówka przy ulicy Długiej 26a , wzniesiony około 1910 roku. Środkowa część budynku mieściła dom modlitwy wyznawców judaizmu. Fasada ma siedem okien w jednym rzędzie, a pośrodku wysunięty ganek zwieńczony trójkątnym szczytem, przerwanym u góry. Licującą cegłę sprowadzono z cegielni Małachowskiego w podwarszawskim Pustelniku.

Willa Frankówka przy ulicy Wyszyńskiego 2 to z kolei zapis losu, jaki spotkał tę społeczność. Dom letniskowy z 1926 roku przez lata zmieniał żydowskich właścicieli: przewijają się w dokumentacji nazwiska Nopengartenów, Blumenkranzów, Wertmanów i Granatów. W 1939 roku właścicieli wysiedlono do getta w Falenicy, a dom zajęli lokatorzy. Getto zlikwidowano w sierpniu 1942 roku, wywożąc mieszkańców do Treblinki.

Michalin i willa Różanykwiat

Na skraju Józefowa, w dawnym Michalinie, przy ulicy Dąbrowskiej 2 , stała willa Różanykwiat, której nazwa wzięła się od nazwiska właścicieli. Była to nie tyle jedna willa, ile mały ośrodek letniskowego handlu. W międzywojennej prasie roiło się od ogłoszeń o usługach, z których można było w niej skorzystać. Działał sklep z owocami, sprzedawano prasę, a przede wszystkim prowadzono pensjonaty zmieniające nazwy wraz z osobami, które je prowadziły. W 1917 roku zachęcała do przyjazdu pani Weinkrancowa z pensjonatem „Zacisze”, a pod koniec lat 20. gotowała w tym samym domu Berenbaumowa, chwaląc się wykwintną kuchnią na maśle.

O tym, że letnisko przy linii otwockiej było zjawiskiem szerszym niż jeden Józefów, przekonują sąsiednie miasta. O podobnych domach pisaliśmy w starych willach letniskowych Sulejówka i wśród drewnianych willi Wołomina.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.