Kaplica św. Aleksandra w Kozienicach

Przy wylotowej drodze na Lublin, w dawnej Starej Wsi wchłoniętej dziś przez Kozienice, stoi kaplica niewiele większa od przydrożnej kapliczki. Ma nieco ponad osiem metrów długości i dwa metry szerokości, a wchodzi się do niej przez ganek na dwóch kolumnach. Mimo skromnych rozmiarów jest jednym z najbardziej niezwykłych zabytków miasta, bo upamiętnia wdzięczność chłopów wobec rosyjskiego cara.

Podziękowanie za ziemię

Kaplicę postawili miejscowi włościanie w podzięce za uwłaszczenie, czyli nadanie chłopom na własność ziemi, którą wcześniej tylko użytkowali. Reforma uwłaszczeniowa w Królestwie Polskim weszła w życie 2 marca 1864 roku, a przeprowadziły ją władze carskie. Dla wsi była to zmiana odwracająca dotychczasowy porządek, więc wdzięczność skierowano tam, skąd przyszła decyzja, ku carowi Aleksandrowi II. Jego imię nosi wezwanie kaplicy. Na fasadzie wmurowano marmurową płytę z łacińskim krzyżem i napisem, którego treść brzmiała: na pamiątkę uwłaszczenia włościan Królestwa Polskiego w dniu 2 marca 1864 roku wdzięczni włościanie gminy Kozienice wznieśli tę kaplicę. Dziś litery są częściowo zdrapane i trudne do odczytania.

Kiedy dokładnie kaplica powstała, źródła podają nieco inaczej. Jedne mówią o roku 1866, inne o 1868, zawsze jednak wkrótce po samym uwłaszczeniu, w podzięce za które ją zbudowano.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKozienice: miasto króla, pałac i Puszcza Kozienicka

Mała bryła z gankiem

Kaplicę zbudowano z cegły na planie prostokąta, zamkniętego od wschodu trójbocznie. Ściany otynkowano, a fundament obłożono płytami z piaskowca. Dach, dwuspadowy przechodzący z tyłu w trójspadowy, pokryto gontem, a jego kalenicę wieńczy sygnaturka, czyli mała wieżyczka z blaszanym namiotowym daszkiem i kulą. Od frontu do wnętrza prowadzi ganek wsparty na dwóch okrągłych kolumnach. Naroża fasady ujmują płaskie, przyścienne filary zwieńczone małymi daszkami z kutymi, kowalskiej roboty krzyżami. W szczycie ganku umieszczono drewnianą rzeźbę Chrystusa Frasobliwego.

Wnętrze jest jednym niewielkim pomieszczeniem z ołtarzykiem przy wschodniej ścianie. Wisi w nim między innymi stary, niedatowany obraz przedstawiający postać z pastorałem i mitrą, zwróconą ku ukrzyżowanemu Chrystusowi. Po wojnie kaplica była remontowana kilkakrotnie i pozostaje pod opieką parafii Świętego Krzyża oraz mieszkańców ulicy Lubelskiej. Kaplica przy ul. Lubelskiej 111 stoi przy dawnej wylotowej drodze na Lublin, z dala od pałacu i miejskiego rynku. Wznieśli ją miejscowi chłopi, nie król ani dwór.