Wille w Lubaniu na zboczu Kamiennej Góry

Dwie XIX-wieczne wille w Lubaniu u stóp Kamiennej Góry: przy alei Kombatantów 2, z wieżą i kolorowymi kafelkami w korytarzach, i przy Górnej 1, z kolumnową loggią.

Biała, piętrowa willa z kolumnową loggią na piętrze i trójkątnym szczytem, przed nią ogród z drzewami iglastymi i kamienne ogrodzenie z metalowym płotem.
Fot. Czajkaczechowa, CC BY-SA 3.0 pl

Korytarze parteru willi przy alei Kombatantów 2 wyłożono kolorowymi, szkliwionymi kaflami. Na sklepieniach są sześcioboczne płytki rozdzielone ciemnymi pasami, które tworzą kasetony z rozetami. Pasy spływają na pilastry, płaskie filary przy ścianach, ozdobione delikatnym, wielobarwnym ornamentem w kształcie świeczników. Na ścianach płytki są czworoboczne.

Willa z wieżą przy alei Kombatantów

Willa stoi w południowej części Lubania, na wschodnim zboczu Kamiennej Góry, niedaleko dawnych terenów wypoczynkowych miasta. Zajmuje część dużej, nieregularnej działki wciętej w stok, którą od wschodu i południa podpiera potężny kamienny mur oporowy. Działka leży między ulicami Kościuszki, aleją Kombatantów i Strzelecką, a od północy sąsiaduje z kościołem Marii Panny. Z pozostałych stron otacza ją ceglany mur.

Obecny kształt willa dostała w 1874 roku, ta data widnieje na fryzie wieży. Prawdopodobnie była to rozbudowa starszego domu z pierwszej połowy XIX wieku. Do niego należała dzisiejsza wschodnia część z półokrągłą klatką schodową. W 1874 roku dobudowano skrzydło południowo-zachodnie, przez co budynek dostał nieregularny, malowniczy kształt. Wtedy powstał też bogaty wystrój na zewnątrz i w środku, łączący motywy z różnych epok. Ostatnie dwie części, przybudówkę z głównym wejściem od północy i werandę od południa, dodano prawdopodobnie w latach 20. albo 30. XX wieku.

Obok willi, na północny zachód, stoi budynek, który pierwotnie był stajnią z wozownią i częścią mieszkalną.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu

Właściciel tartaku, UB i żłobek

Nie wiadomo, kto zbudował willę. W 1932 roku kupił ją na przetargu, razem z działką i budynkiem stajni, właściciel lubańskiego tartaku. Zapłacił 800 tysięcy marek, w ratach rozłożonych na 30 lat. Willa należała do niego do II wojny światowej.

Po 1945 roku przejęło ją państwo i urządziło tu siedzibę lubańskiego oddziału Urzędu Bezpieczeństwa. W latach 1960–1990 mieścił się w niej żłobek. Po remoncie w latach 1990–1991 wprowadziły się do niej biblioteka i związek zawodowy „Solidarność”, a piętro zajęło starostwo powiatowe. W 2002 roku willę razem z oficyną, parkiem i ogrodzeniem z bramą wpisano do rejestru zabytków. W parku rosną trzy drzewa uznane za pomniki przyrody.

Maski, wieńce i popiersia

Willa ma kształt litery L, z czterokondygnacyjną wieżą i okrągłą klatką schodową wysuniętą przed ścianę. Mury z cegły są otynkowane z obu stron. Większość ozdób wyrobiono w tynku: pasy naśladujące kamienne bloki, wsporniki, balustrady z toczonymi słupkami, płyciny pod oknami, wieńce laurowe, wstęgi, maski i fryzy. Część obramień okien i gzymsy są z kamienia. Okienka w dachu wieży mają dekoracyjne, ceramiczne szczyty zwieńczone klasycznymi popiersiami.

Okrągły strop głównej klatki schodowej ma ścięte brzegi, ozdobione ceramicznym ornamentem, a pośrodku ceramiczną rozetę. Korytarze na parterze mają płytkie, wygięte sklepienia, wzmocnione pasami, które spływają na pilastry. Dach jest kryty blachą cynkową, a tarasy na dachu częściowo płytkami ceramicznymi. Do drzwi wejściowych prowadzi kilka stopni, od południa kamiennych, rozszerzających się ku dołowi, między niskimi murkami w kształcie ćwierci koła.

Willa przy Górnej z loggią

Nieco dalej na południe, u dołu wschodniego stoku Kamiennej Góry, stoi willa przy ulicy Górnej 1 . Zbudowano ją około 1880 roku w stylu nawiązującym do klasycyzmu. W bryle i w wystroju fasady widać nawiązania do architektury palladiańskiej. Ma typowy dla ówczesnych willi układ z trzema rzędami pomieszczeń i główne wejście w ścianie bocznej.

Willa stoi na trójkątnej działce w rozwidleniu ulic Górnej i Strzeleckiej, która wznosi się tarasami. Przed frontem jest niewielki ogród z trawnikiem i kilkoma drzewami. Za ogrodzeniem, na stoku, zaczyna się park na Kamiennej Górze.

Elewacje zdobią bogate dekoracje z tynku i gipsu: profilowane gzymsy, obramienia okien i drzwi, liczne wsporniki, kolumny murowane z cegły i otynkowane, płyciny z ornamentem i rozety. Balustrada loggii, czyli głębokiego, otwartego na zewnątrz balkonu na piętrze, ma ceramiczne tralki. Okna parteru mają kliny w kształcie trapezu nad nadprożem, a okna piętra trójkątne daszki oparte na wspornikach z liśćmi akantu. Pod daszkami wyrzeźbiono muszle. Okna w głębi loggii mają nad sobą półkoliste płyciny z motywem palmowego liścia.

W fasadzie zachowało się kilka oryginalnych okien z żłobkowanymi słupkami i metalowymi głowicami w kształcie liści. Przed frontem schody w kształcie wachlarza prowadzą na niższy poziom loggii. Główne wejście zamyka półkolisty łuk.

W 1946 roku willę przerobiono na szkołę. W latach 80. przeszła remont, zakończony w 1989 roku. Wszystkie drewniane stropy zastąpiono wtedy betonowymi, a klatka schodowa dostała nową okładzinę i metalową balustradę w miejsce drewnianej. Elewację odnowiono i pomalowano według nowego projektu kolorystyki.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Lubań: inne miejsca

    Cały przewodnik po Lubaniu

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom pod Okrętem w Lubaniu i kupcy sukna

    Dom pod Okrętem w Lubaniu: barokowy dom kupców sukna przy murach miejskich, z płaskorzeźbą żaglowca nad drzwiami, przedwojenne muzeum i legenda o głowie kobyły.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom Solny w Lubaniu, miejski spichlerz między murami

    Dom Solny w Lubaniu: bazaltowy magazyn z lat 1537–1539, zbudowany między dwoma pasami murów na zapasy na wypadek wojny i zarazy, później więzienie i remiza.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dworzec i parowozownia wachlarzowa w Lubaniu

    Dworzec Lubań Śląski z cegły Augustina i parowozownia wachlarzowa na 21 torów: zabytki Śląskiej Kolei Górskiej, która dotarła do Lubania w 1865 roku.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kamienna Góra w Lubaniu: wulkan, park i Zameczek

    Kamienna Góra w Lubaniu: park na wygasłym wulkanie z bazaltowymi słupami w dawnym kamieniołomie, bombami wulkanicznymi i Zameczkiem z 1908 roku na szczycie.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Marii Panny w Lubaniu, gotycka kaplica za murami

    Kościół Marii Panny w Lubaniu: gotycka świątynia u stóp Kamiennej Góry, dawna kaplica cmentarna i morowa, od XVII wieku ewangelicka, z kamiennymi głowami pod sklepieniem.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy w Lubaniu

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy, dziś dzielnicy Lubania: gotycka świątynia nad Kwisą z kaplicą grobową Eberhardów i barokową amboną, obok dawny zajazd.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, neogotyk Langera

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu: neogotycka świątynia magdalenek z lat 1857–1861 według projektu Alexisa Langera, przerobionego przez Alberta Augustina.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Ratusz w Lubaniu i Wieża Kramarska na rynku

    Ratusz w Lubaniu: renesansowy gmach z lat 1539–1544 z kamiennymi portalami Hansa Lindnera, Muzeum Regionalne w środku i Wieża Kramarska po starszym ratuszu.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Bracka i bazaltowe mury obronne Lubania

    Wieża Bracka w Lubaniu: 45 metrów bazaltu z 1318 roku, oblężenia husytów i szwedzkie próby rozbiórki, a obok niej odcinki podwójnych murów obronnych przy ulicy Podwale.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Trynitarska i dawne gimnazjum na placu Lompy

    Wieża Trynitarska w Lubaniu to wszystko, co zostało po farze spalonej w 1760 roku. Obok stoi gmach gimnazjum łacińskiego ufundowanego przez kanclerza Adriana Albinusa.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu: cegielnia z 1854 roku przy ulicy Izerskiej, której cegła i terakota trafiały do Berlina, Europy i Ameryki Południowej.

    Otwórz pełną mapę ↗