Dom Solny w Lubaniu, miejski spichlerz między murami

Dom Solny w Lubaniu: bazaltowy magazyn z lat 1537–1539, zbudowany między dwoma pasami murów na zapasy na wypadek wojny i zarazy, później więzienie i remiza.

Wysoki budynek z ciemnego, nieregularnego kamienia z małymi oknami i stromym dachem z czerwonej dachówki, w dolnej ścianie szczytowej dwie łukowe bramy.
Fot. Pankrzysztoff, CC BY-SA 3.0 pl

10 sierpnia 1673 roku na dachu Domu Solnego usiadło dziesięć bocianów, w tym jeden czarny. Siedziały tam do następnego dnia. Budynek ma cztery kondygnacje i użytkowe poddasze pod stromym, dwuspadowym dachem, a stoi tuż przy murach obronnych.

Magazyn na czas wojny i zarazy

W 1537 roku rada miejska odkupiła od Ludwiga Flössela za 120 marek cały pas ziemi między dwoma pierścieniami murów, od Bramy Brackiej do Bramy Zgorzeleckiej. Postanowiła postawić tam miejski magazyn na wszelkie zapasy, które mogły być potrzebne na wypadek wojny albo zarazy. Budowę zakończono w 1539 roku.

Nazwa pochodzi od miejsca. Wcześniej był tu plac, na którym składowano przywożoną do miasta sól. Dom Solny nie był więc magazynem samej soli, tylko ogólnym spichlerzem miasta. Niedaleko stał osobny, mniejszy magazyn zbożowy.

Budynek wciśnięto w pas między murami obronnymi i oparto o mur wewnętrzny. Ściany Domu Solnego wzniesiono z tego samego materiału co umocnienia: z ciemnego, nieregularnego bazaltu, z niewielkim dodatkiem cegły. Dom Solny był też częścią obrony miasta. Jego małe okna mogły w razie potrzeby służyć jako strzelnice.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu

Pożary i nadbudowy

W 1554 roku w mieście wybuchł wielki pożar i magazyn częściowo spłonął. Ocalały trzy pomieszczenia z dobrze zachowanymi sklepieniami. W 1560 roku, na prośbę mieszczan, budynek powiększono, prawdopodobnie o kolejne piętra. Odtąd trzymano tu także nadwyżki zboża, które nie mieściły się w magazynie zbożowym.

W 1698 roku rada miejska kazała na nowo nakryć wnętrza sklepieniami i dobudować jeszcze jedno piętro. Z tych sklepień zostały do dziś potężne, ośmioboczne filary z cegły w północnej części parteru. Same sklepienia zastąpiono w XIX wieku drewnianymi stropami, możliwe, że po ich zniszczeniu. Dom Solny był dwukrotnie podwyższany. Ma plan prostokąta o bokach 33,8 na 18,4 metra.

14 lipca 1760 roku Lubań strawił wielki pożar. Dom Solny należał do nielicznych budynków, które przetrwały.

Więzienie, remiza i warsztat

W XIX wieku zmieniono funkcję części budynku i przebudowano go w niewielkim stopniu. W 1807 roku trzymano w nim uwięzionych żołnierzy, a potem przez jakiś czas część budynku służyła jako więzienie miejskie. Później miasto wydzierżawiło górne piętra kupcom, a w dolnych pomieszczeniach urządzono remizę straży pożarnej. Z XIX wieku pochodzą dwa ceglane obramienia drzwi i okna w zachodniej ścianie.

Po 1945 roku budynek przeszedł na własność państwa, a używało go miasto. Na dole, jak przed wojną, stacjonowała straż pożarna. Później mieścił się tu warsztat samochodowy i stacja transformatorowa. W 1990 roku, po przekazaniu mienia państwowego gminom, miasto sprzedało Dom Solny prywatnej spółce, a od niej kupiła go spółdzielnia „Społem”. W latach 2017–2018 przy wsparciu Ministerstwa Kultury zabezpieczano jego dach, a konserwator zabytków kazał przy tym ręcznie odnowić zabytkową dachówkę.

Jak wygląda Dom Solny

Budynek stoi na zachodnim skraju starego miasta, przy ulicy Podwale, kalenicą zwróconą w jej stronę. Od wschodu przylega do niego plac Strażacki. W północnej ścianie szczytowej, na samym dole, są dwie bliźniacze bramy zamknięte płaskim łukiem. Podobna, pojedyncza brama we wschodniej ścianie przebija grubość muru obronnego i rozszerza się ku wnętrzu.

Okna są małe, zamknięte płaskim łukiem i rozmieszczone w równych rzędach. Inaczej jest tylko w ścianie zachodniej: trzy okna są tam mniejsze od reszty, kwadratowe albo leżące, a jedno duże, w ceglanym obramieniu z XIX wieku. Jedyną ozdobą elewacji jest ceglany gzyms pod dachem.

Dach kryje karpiówka, płaska dachówka z zaokrąglonym końcem. Od wschodu ułożono ją podwójnie w tak zwaną koronkę, od zachodu w łuskę. Konstrukcja dachu jest drewniana, dwupiętrowa, ze skośnymi podporami w kształcie litery V i potężnymi belkami, które usztywniają całość we wszystkich kierunkach. Na wyższe piętra prowadzą drewniane schody, a na strych drabiniaste. Stropy na wszystkich piętrach są drewniane, oparte na rzędach drewnianych słupów.

Dom Solny ogląda się z zewnątrz. Przy ulicy Podwale ciągnie się obok niego odcinek dawnych murów.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • P. Berkel, Geschichte der Stadt Lauban, Lauban 1896
  • Rund um Lauban. Das Korn- und Salzhaus, Bd. 4, 1939
  • Lauban. Heimat im Bild, 1961
  • Heimatbuch des Kreises Lauban i. Schlesien, Seyboldsdorf–Vilsbiburg 1966
  • W. Kononowicz, Lubań Śląski, Wrocław 1972
  • J. Pilch, Zabytki architektury Dolnego Śląska, Wrocław 1978
  • J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987
  • Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, t. 2: Pogórze Izerskie, red. M. Staffa, Wrocław 2003
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Lubań: inne miejsca

    Cały przewodnik po Lubaniu

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom pod Okrętem w Lubaniu i kupcy sukna

    Dom pod Okrętem w Lubaniu: barokowy dom kupców sukna przy murach miejskich, z płaskorzeźbą żaglowca nad drzwiami, przedwojenne muzeum i legenda o głowie kobyły.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dworzec i parowozownia wachlarzowa w Lubaniu

    Dworzec Lubań Śląski z cegły Augustina i parowozownia wachlarzowa na 21 torów: zabytki Śląskiej Kolei Górskiej, która dotarła do Lubania w 1865 roku.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kamienna Góra w Lubaniu: wulkan, park i Zameczek

    Kamienna Góra w Lubaniu: park na wygasłym wulkanie z bazaltowymi słupami w dawnym kamieniołomie, bombami wulkanicznymi i Zameczkiem z 1908 roku na szczycie.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Marii Panny w Lubaniu, gotycka kaplica za murami

    Kościół Marii Panny w Lubaniu: gotycka świątynia u stóp Kamiennej Góry, dawna kaplica cmentarna i morowa, od XVII wieku ewangelicka, z kamiennymi głowami pod sklepieniem.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy w Lubaniu

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy, dziś dzielnicy Lubania: gotycka świątynia nad Kwisą z kaplicą grobową Eberhardów i barokową amboną, obok dawny zajazd.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, neogotyk Langera

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu: neogotycka świątynia magdalenek z lat 1857–1861 według projektu Alexisa Langera, przerobionego przez Alberta Augustina.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Ratusz w Lubaniu i Wieża Kramarska na rynku

    Ratusz w Lubaniu: renesansowy gmach z lat 1539–1544 z kamiennymi portalami Hansa Lindnera, Muzeum Regionalne w środku i Wieża Kramarska po starszym ratuszu.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Bracka i bazaltowe mury obronne Lubania

    Wieża Bracka w Lubaniu: 45 metrów bazaltu z 1318 roku, oblężenia husytów i szwedzkie próby rozbiórki, a obok niej odcinki podwójnych murów obronnych przy ulicy Podwale.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Trynitarska i dawne gimnazjum na placu Lompy

    Wieża Trynitarska w Lubaniu to wszystko, co zostało po farze spalonej w 1760 roku. Obok stoi gmach gimnazjum łacińskiego ufundowanego przez kanclerza Adriana Albinusa.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wille w Lubaniu na zboczu Kamiennej Góry

    Dwie XIX-wieczne wille w Lubaniu u stóp Kamiennej Góry: przy alei Kombatantów 2, z wieżą i kolorowymi kafelkami w korytarzach, i przy Górnej 1, z kolumnową loggią.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu: cegielnia z 1854 roku przy ulicy Izerskiej, której cegła i terakota trafiały do Berlina, Europy i Ameryki Południowej.

    Otwórz pełną mapę ↗