Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
27 lutego 1945 roku, w czasie walk o Lubań, runęła górna część wieży kościoła Trójcy Świętej . Spadając, przebiła dach i sklepienie i zatrzymała się dopiero na organach. Najcięższe walki o miasto toczyły się wtedy tuż obok kościoła, a pociski poszarpały też jego mury. Świątynia przetrwała, ale odbudowa zaczęła się dopiero dwanaście lat później.
Magdalenki i spór z magistratem
Kościół stanął przy klasztorze magdalenek. Siostry osiadły w Lubaniu w 1320 roku, a ich klasztor stał przy dawnej farze Świętej Trójcy, z której została dziś Wieża Trynitarska.
Od 1849 roku klasztor magdalenek pertraktował z magistratem o budowę kościoła katolickiego. Rozmowy były burzliwe i skończyły się po myśli sióstr dopiero pod koniec 1856 roku.
Projekt zlecono Alexisowi Langerowi, architektowi biskupa wrocławskiego Heinricha Förstera. Langer nie miał dyplomu architekta, był technikiem budowlanym, ale zaprojektował około dwudziestu kościołów. Jego projekt dla Lubania odrzucono jednak jako zbyt drogi. Przeróbkę zlecono lubańskiemu mistrzowi murarskiemu Albertowi Augustinowi. Augustin dodał przęsła w nawie, wprowadził dodatkowe filary i zmienił rodzaj sklepień. Kierował też budową i wprowadzał po drodze własne rozwiązania, dlatego gotowy kościół nie odpowiadał w pełni pierwotnym planom. Dlatego za autora kościoła uważa się czasem Langera, a czasem Augustina. Kilka lat wcześniej, w 1854 roku, Augustin założył w Lubaniu cegielnię, która później słynęła w całej Europie.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu
Budowa za pieniądze klasztoru
Kamień węgielny wmurowano w grudniu 1857 roku. Budowa trwała cztery lata. Inicjatorem był proboszcz Adalbert Anter, kapelan klasztoru. Większość kosztów pokrył klasztor magdalenek, który dostarczył też materiały: kamień ze swojego majątku w Radogoszczy, drewno z lasów w Godzieszowie i cegłę z własnej cegielni w Nawojowie Łużyckim. Resztę dołożyła lubańska wspólnota katolicka. Kościół konsekrowano 26 maja 1861 roku.
Wyposażenie zamówiono w Monachium. Według projektu architekta Markgraffa wykonała je tamtejsza szkoła sztuk pięknych, wszystko w tym samym, neogotyckim stylu. W ołtarzu głównym wisi duży obraz Trójcy Świętej, który namalował Eduard von Engerth. Do tego samego kompletu należą ołtarz w lewej nawie, ambona i stacje drogi krzyżowej.
Pierwotnie kościół miał dwa ołtarze boczne z obrazami Wilhelma Hauschilda. Obraz Niepokalanego Poczęcia na złotym tle zaginął. Drugi, święty Józef z Dzieciątkiem, oddano do konserwacji.
Kamień, cegła i gwiaździste sklepienia
Kościół ma 57 metrów długości, 28 metrów szerokości i 16 metrów wysokości korpusu. Fasadą zwraca się w stronę ulicy Wrocławskiej. Od zachodu wznosi się strzelista wieża, którą otaczają dwie mniejsze wieżyczki ustawione na narożnych przyporach, czyli murach podpierających ściany z zewnątrz. Całość zdobi mnóstwo smukłych, ostro zakończonych wieżyczek nad przyporami. Wieża miała pierwotnie 70 metrów.
Ściany zbudowano z nieregularnych kamieni ułożonych jak mozaika i z cegły. Wszystkie ozdoby są ceglane: gzymsy, przypory, obramienia okien i drzwi, ozdobne podziały okien z kształtek, sterczyny, fryzy i balustradki. Kamienne są tylko daszki przypór, kamienne kwiatony na szczytach oraz obramienie i ozdobna przegroda głównego wejścia. Od zewnątrz ścian nie otynkowano.
W środku kościół ma trzy nawy jednakowej wysokości. Nawę główną i prezbiterium nakrywa sklepienie, w którym żebra układają się w gwiazdy i spływają na grube filary złożone z kilku połączonych kolumn. Nawy boczne mają prostsze sklepienia z krzyżujących się żeber. Ozdoby wewnątrz są z cegły i ze stiuku: wsporniki z drobnymi motywami roślinnymi i główkami aniołków.
Organy zbudowała w 1908 roku firma Gebrüder Späth. W 1945 roku zniszczyła je spadająca wieża. Po wojnie odbudowano je z części pochodzących z okolicznych kościołów. Pracami kierował między innymi Stanisław Stojek z Wrocławia, a w latach 90. XX wieku Adam Wolański z Lubania wyremontował część instrumentu i klawiaturę nożną.
Odbudowa po 1945 roku
Klasztor magdalenek, z którym kościół był połączony, został w 1945 roku ciężko zniszczony. Jego ruiny rozebrano w latach 60. Kościół postanowiono odbudować w sierpniu 1957 roku. Zadania podjął się ksiądz Jan Winiarski, proboszcz parafii Trójcy Świętej w latach 1957–1986, pochodzący z Nowosiółek pod Złoczowem. Majstrem został doświadczony budowlaniec Jan Szatanik.
W 1959 roku odbudowano wieżę: wzmocniono mury, założono kotwy, uzupełniono ubytki w murze i detalach, odtworzono hełm i sterczyny. Nowa wieża jest niższa od pierwotnej o około 6,7 metra. W pierwszej połowie lat 60. wyremontowano dach i przebudowano zakrystię. W 1962 roku do południowej ściany kościoła dobudowano plebanię, która zasłania większą część tej elewacji. Wcześniej w tym miejscu kościół łączył się z budynkami klasztoru.
Magdalenki zostały w Lubaniu. W 2021 roku zgromadzenie obchodziło tu 700 lat obecności w mieście, a w Lubaniu ma swój dom generalny.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, oprac. Ewa Sawińska, 1999
Bibliografia
- Schlesisches Kirchenblatt, 1859, 1865, 1868
- P. Berkel, Geschichte der Stadt Lauban, Lauban 1896
- P. Berkel, Historia miasta Lubań, Warszawa 1992
- H. Buschbeck, Bilder aus der Kirchengeschichte Laubans, Lauban 1906
- F. Bertram, Lauban in Schlesien, Berlin 1924
- Das Heimatbuch des Kreises Lauban, Marklissa 1928
- Rund um Lauban, Lauban 1935–1939
- Heimatbuch des Kreises Lauban i. Schlesien, Seyboldsdorf–Vilsbiburg 1966
- J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987
- A. Zabłocka-Kos, Sztuka. Wiara. Uczucie. Alexis Langer – śląski architekt neogotyku, Warszawa 1996
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…