Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Na zworniku sklepienia w jednej z sal lubańskiego ratusza , czyli w kamieniu spinającym żebra w najwyższym punkcie, Hans Lindner wykuł swój podpis i rok 1543. Był kamieniarzem ze Lwówka Śląskiego i przez kilka lat pracował przy ratuszu, który miasto stawiało w miejsce starego, zniszczonego pożarem.
Ratusz miasta Sześciu Miast
Lubań od 1346 roku należał do Związku Sześciu Miast Łużyckich, sojuszu sześciu królewskich miast Górnych Łużyc: Budziszyna, Zgorzelca, Żytawy, Lubija, Kamieńca i Lubania. Miasta połączyły się przede wszystkim po to, żeby wspólnie chronić handel przed rycerzami napadającymi na kupców w drodze.
Poprzedni ratusz stał na środku rynku. W 1487 roku uszkodził go pożar i budynek zaczął niszczeć. Około 1540 roku rada rozebrała go w większości, a plac sprzedała prywatnemu właścicielowi. Nowy ratusz powstał w latach 1539–1544 w południowo-zachodniej pierzei rynku, u wylotu ulicy Brackiej.
Kto go zaprojektował, nie wiadomo na pewno. Najczęściej wymienia się Johanna, czyli Hansa Lindnera. Lindner, urodzony około 1500 roku we Lwówku, uczył się w warsztacie Benedikta Rieda, pracował przy przebudowie fary we Lwówku i przy ratuszu w Bolesławcu w 1539 roku, a w Lubaniu w latach 1539–1543 wykonał kamieniarkę ratusza. Według innej wersji autor projektu jest nieznany i mógł przyjechać z Italii.
Ratusz był gotowy w 1544 roku. Trzy lata później Związek Sześciu Miast oskarżono o zdradę króla Ferdynanda I w czasie wojny szmalkaldzkiej. Miastom zarzucano, że przysłały mało wojska i źle uzbrojonego, unikały podatków i nie słuchały rozkazów. Lubań zapłacił wysoką karę, stracił dużą część ziem i przywilejów. Większość przywilejów z czasem odkupił za ogromne pieniądze, ale majątków ziemskich w większości już nie odzyskał. W związku pozostał do 1815 roku, gdy Kongres Wiedeński podzielił Górne Łużyce.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu
Portale z piaskowca
Ratusz ma trzy piętra i kształt litery L: szeroki korpus i wąskie skrzydło wschodnie. Tam, gdzie się łączą, stoi wieża. Na dole jest kwadratowa, wyżej ośmioboczna, z węższą nadstawką i barokowym hełmem o cebulastym kształcie, z otwartą latarnią na szczycie. Mury wzniesiono z kamienia i cegły, a ściany pokryto tynkiem. Okna w kamiennych obramieniach na piętrach są zdwojone.
W przyziemiu fasady od strony rynku są dwa renesansowe portale, z 1539 i 1543 roku, oraz obramienie zegara, wszystkie z piaskowca. Zdobią je wijące się wzory roślinne, motywy przypominające ozdobne świeczniki i postacie. W głównym portalu wejście zamyka półkolisty łuk, a między kolumnami na cokołach umieszczono tarczę herbową. Wokół wejścia wykuto maski, delfiny i postacie łączące cechy ludzi i zwierząt. Na portalu z 1543 roku umieszczono herby Ferdynanda I i Lubania.
Zachodni portal był dawniej przejazdem, w 1874 roku zamieniono go na okno. Ma motywy wzorowane na sztuce Florencji i bywa zaliczany do najpiękniejszych na Dolnym Śląsku. Drugi, prowadzący na schody wieży, przypomina antyczny łuk triumfalny z czterema kolumnami.
Trzeci portal jest barokowy, z XVIII wieku, i stoi w ścianie południowo-zachodniej. Przeniesiono go tu z rozebranej Miejskiej Szkoły Ceglarzy. Zdobi go figurka Merkurego. Szkołę ceglarzy założył w 1894 roku razem z burmistrzem Albert Augustin, właściciel lubańskich zakładów ceramicznych, i kierował nią do 1906 roku.
Sale pod sklepieniami z żeber
Na parterze korpusu jest duża, dwunawowa sala mieszczańska. Jej sklepienie przypomina sieć z kamiennych żeber i opiera się na trzech ośmiobocznych filarach. Podobne sklepienia mają Sala Rady i sala zachodnia. Między nimi jest przedsionek, w którym żebra biegną po łukach i prostych liniach. Na piętrze znajduje się Sala Rajców z trzema filarami i półkolistym sklepieniem z wciętymi w nie mniejszymi łukami. W tylnej części piętra jest tak zwana Sala Królewska z 1627 roku, z której korzystał burmistrz. W izbach dwóch pierwszych kondygnacji zachowały się trzy renesansowe portale.
Ratusz wiele razy płonął: w 1659, 1670, 1696 i 1760 roku. Po ostatnim, wielkim pożarze miasta odbudowywano go od 1760 roku przez kolejne lata. Pod koniec XVII wieku dobudowano skrzydło wschodnie i postawiono barokowy hełm wieży. Wnętrza przerabiano w 1810 roku, a w 1828 roku dwuspadowy dach zastąpiono dachem łamanym, o dwóch spadkach z każdej strony. Kolejne przeróbki wnętrz przyszły w XX wieku.
W 1945 roku ratusz został częściowo zniszczony. Odbudowano go według projektu z 1949 roku, a prace zakończono w latach 1967–1972. Część gmachu przeznaczono wtedy na Muzeum Regionalne. Muzeum działa tu do dziś. Pokazuje między innymi wystawy „Lubań na Via Regia”, „Lubańska Archeologia”, minerały i skały zachodniej części Dolnego Śląska oraz malarstwo regionalne. W ratuszu mieszczą się też urząd stanu cywilnego i biblioteka. Ostatni duży remont budynek przeszedł w 2011 roku.
Wieża Kramarska
Naprzeciw ratusza, na środku rynku, stoi Wieża Kramarska . To ostatnia część dawnego ratusza, który rozebrano w XVI wieku. Ratusza nie burzono całego, bo wieża stała w samym środku miasta, nadawała się na punkt straży i miała dzwon zegarowy. Wokół niej postawiono domy mieszkalne.
Kiedy powstał ratusz, którego jest pozostałością, nie wiadomo na pewno. Dawniej datowano go na pierwszą połowę XIII wieku. Badania archeologiczne z lat 90. XX wieku przesunęły tę datę na czas znacznie późniejszy, a wieżę uznaje się za pozostałość ratusza starszego od obecnego, ale nie najstarszego w mieście. Sama wieża powstała prawdopodobnie w XIV wieku.
Nazwa pochodzi od kramów, które stały wokół wieży. Handlowali tu sukiennicy, szewcy, piekarze i rzeźnicy. Po zniszczeniach z 1760 roku blok domów na środku rynku przebudowano na sklepy i warsztaty.
Wieżę postawiono na planie kwadratu, wyżej przechodzi w ośmiobok, a nakrywa ją prosty dach w kształcie namiotu. Mury są z kamienia i cegły, a narożniki wzmocniono równymi blokami bazaltu. Okna są małe i rozmieszczone nieregularnie. Wnętrza nie są dostępne dla zwiedzających.
8 marca 1945 roku, po krótkim odbiciu Lubania z rąk Armii Czerwonej, na rynku przemawiał do niemieckich żołnierzy Joseph Goebbels. Walki zniszczyły większość zabudowy wokół wieży, a ruiny rozebrano. Wieża przez lata stała samotnie. Remontowano ją w latach 60. i w latach 1975–1979. W latach 1991–2004 wokół niej odbudowano blok domów na środku rynku według projektu Janusza Tarantowicza. Częściowo odtwarzają one dawną zabudowę, a projekt uznano za wzorcowy.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Ratusz w Lubaniu, oprac. Adam Kwiecień, Krzysztof Kurek, 1992
Bibliografia
- H. Lutsch, Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. III, Breslau 1891
- P. Berkel, Geschichte der Stadt Lauban, Lauban 1896
- T. Broniewski, Renesansowy ratusz w Lubaniu Śl., Teka Konserwatorska z. 3, 1956
- J. Pilch, Ratusze śląskie, Ossolineum 1965
- Dokumentacja konserwatorska ratusza w Lubaniu za okres 1908–1972, PKZ Wrocław 1976 (mps)
- J. Pilch, Zabytki architektury Dolnego Śląska, Ossolineum 1978
- J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987
- Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, t. 2: Pogórze Izerskie, red. M. Staffa, Wrocław 2003
- Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…